คริสตัลไวโอเลต หรือ เยนเชียนไวโอเลต หรือ ซีไอ เบสิกไวโอเลต 3 หรือ เฮกซะเมทิลพาราโรซานิลีนคลอไรด์
ข้อมูลทั่วไปและคุณภาพ
- ชื่อผลิตภัณฑ์: คริสตัลไวโอเลต (Crystal violet) หรือ เยนเชียนไวโอเลต (Gentian violet) หรือ ซีไอ เบสิกไวโอเลต 3 (C.I. Basic Violet 3) หรือ เฮกซะเมทิลพาราโรซานิลีนคลอไรด์
- แบรนด์/ยี่ห้อ: QReC (รหัสสินค้า: QR-C6009-0-0025)
- เกรด: เกรดวิเคราะห์สำหรับสีย้อมทางชีววิทยาและตัวบ่งชี้ (AR Grade / Certified Biological Stain Grade) ความบริสุทธิ์ของเนื้อสารสี (Dye content) สูงไม่ต่ำกว่า 90 ถึง 96 เปอร์เซ็นต์ ผลิตและควบคุมมาตรฐานตามข้อกำหนดสากลของ QReC มีการควบคุมปริมาณความชื้น เถ้าจากการเผาไหม้ สิ่งเจือปนที่ไม่ละลายในเอทานอล และโลหะหนัก (เช่น ตะกั่ว สารหนู เหล็ก สังกะสี) ให้อยู่ในเกณฑ์ต่ำมากระดับส่วนในล้านส่วน (ppm) ผ่านการทดสอบประสิทธิภาพการติดสี (Staining performance test) ให้การย้อมติดเซลล์แบคทีเรียที่คมชัด แม่นยำ ไม่ตกตะกอน บรรจุในขวดแก้วสีชาหนาพิเศษเพื่อป้องกันแสงแดดและรักษาเสถียรภาพของเม็ดสี
- คุณลักษณะทางกายภาพ: ผงผลึกละเอียดสีเขียวเข้ม มีประกายเหลือบโลหะแวววาว (Metallic luster) ไม่มีกลิ่น เมื่อละลายในน้ำหรือเอทานอลจะให้สารละลายสีม่วงน้ำเงินเข้มสดใส ไม่ติดไฟด้วยตัวเอง
- การละลาย: ละลายในน้ำได้ปานกลาง (ประมาณ 1.6 กรัม ต่อน้ำ 100 มิลลิลิตร ที่อุณหภูมิห้อง และละลายได้เพิ่มขึ้นในน้ำร้อน) ละลายได้ดีมากในเอทานอล เมทานอล กลีเซอรอล และคลอโรฟอร์ม แต่ไม่ละลายในอีเทอร์
- ช่วงการเปลี่ยนสี (pH Range): ทำงานเป็นอินดิเคเตอร์วัดความเป็นกรด-ด่างในช่วงพีเอช 0.0 ถึง 2.0 โดยจะแสดง สีเหลือง ในสภาวะกรดแก่จัด เปลี่ยนผ่านเป็น สีเขียว และเปลี่ยนเป็น สีม่วงอมน้ำเงิน ในสภาวะกรดอ่อนไปจนถึงด่าง
- การใช้งานในแล็บ: * ใช้เป็นสีย้อมปฐมภูมิหลัก (Primary stain) ในขั้นตอนการย้อมสีแบคทีเรียแบบแกรม (Gram staining method) ในห้องปฏิบัติการจุลชีววิทยาและการแพทย์ เพื่อจำแนกแบคทีเรียแกรมบวก (Gram-positive ซึ่งติดสีม่วง) ออกจากแบคทีเรียแกรมลบ (Gram-negative)
- ใช้เป็นสารย้อมสีนิวเคลียสของเซลล์ โครโมโซม และดีเอ็นเอในงานเซลล์วิทยา (Cytology) มิญชวิทยา (Histology) และการศึกษาการแบ่งเซลล์
- ใช้ในการทดสอบการมีชีวิตรอดและการเกาะติดของเซลล์ (Crystal violet cell viability / cytotoxicity assay) ในงานเพาะเลี้ยงเซลล์และการวิจัยทางมะเร็ง
- ใช้เป็นอินดิเคเตอร์ในการไทเทรตในระบบที่ไม่ใช้น้ำ (Non-aqueous titration) ร่วมกับกรดเปอร์คลอริกในกรดแอซีติกแข็ง สำหรับวิเคราะห์หาปริมาณสารออกฤทธิ์ทางยาและสารประกอบอินทรีย์เบสอ่อน
- ใช้เป็นสารยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรียแกรมบวกในอาหารเลี้ยงเชื้อเฉพาะทาง เช่น มักคอนกีอาการ์ (MacConkey agar)
ความปลอดภัยและอันตราย (ระดับวิกฤตและข้อควรระวังสำคัญ)
- ระดับอันตราย: เป็นสารก่อมะเร็ง (May cause cancer) สงสัยว่าอาจก่อให้เกิดอันตรายต่อพันธุกรรม (Suspected of causing genetic defects) สงสัยว่าอาจทำลายความสามารถในการเจริญพันธุ์หรือทารกในครรภ์ (Suspected of damaging fertility or the unborn child) ก่อให้เกิดการทำลายดวงตาอย่างรุนแรง (Causes serious eye damage) เป็นอันตรายหากกลืนกิน และ เป็นพิษร้ายแรงยิ่งยวดต่อสิ่งมีชีวิตในน้ำโดยมีผลกระทบระยะยาว (Very toxic to aquatic life with long lasting effects)
- ผลกระทบต่อสุขภาพ: หากฝุ่นสารหรือสารละลายเข้มข้นกระเด็นเข้าตาจะกัดทำลายเนื้อเยื่อกระจกตาอย่างรวดเร็ว ก่อให้เกิดอาการปวดแสบรุนแรง ตาแดง เยื่อบุตาอักเสบ และเสี่ยงต่อการตาบอดถาวร การสัมผัสผิวหนังโดยตรงจะทำให้เกิดการระคายเคือง และ จะย้อมติดผิวหนังเป็นคราบสีม่วงเข้มฝังแน่น (Intense purple staining) ล้างออกยากมาก การสูดดมฝุ่นละอองสารจะระคายเคืองทางเดินหายใจ ไอ แสบจมูก และเจ็บหน้าอก หากกลืนกินจะทำให้ระคายเคืองและกัดกร่อนทางเดินอาหาร ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน ท้องร่วง และเกิดพิษต่อตับและไต การได้รับสารสะสมต่อเนื่องในระยะยาวมีความสัมพันธ์กับการเกิดเนื้องอกและมะเร็ง
- การปฐมพยาบาล: หากสารเข้าตาให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากไหลผ่านทันทีอย่างน้อย 15 ถึง 20 นาที หากสัมผัสผิวหนังให้รีบล้างด้วยน้ำและสบู่ทันที หากสูดดมฝุ่นสารให้ย้ายผู้ป่วยไปที่พื้นที่อากาศบริสุทธิ์ หากกลืนกินเข้าไปให้บ้วนปากด้วยน้ำ ดื่มน้ำตาม และรีบนำส่งแพทย์ฉุกเฉินทันทีพร้อมแจ้งข้อมูลสารเคมี
การเก็บรักษาและข้อควรระวัง
- การเก็บรักษา: เป็นสารก่อมะเร็งและเป็นสีย้อมที่ไวต่อแสง (Carcinogen & Light-Sensitive Biological Dye) ต้องเก็บในภาชนะบรรจุขวดแก้วสีชาเดิมของ QReC ปิดฝาให้สนิทแน่นหนาตลอดเวลา เก็บในตู้เก็บสารเคมีอันตรายที่มีกุญแจล็อกอย่างแน่นหนา ในห้องที่แห้ง เย็น จัดตั้งในที่มืด และมีการระบายอากาศที่ดี (อุณหภูมิห้องปกติไม่เกิน 25 ถึง 30 องศาเซลเซียส) อยู่ห่างจากแสงแดดจัด แหล่งความร้อน สารออกซิไดซ์รุนแรง กรดแก่ และสารรีดิวซ์รุนแรงเด็ดขาด
- ข้อควรปฏิบัติ: ต้องสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ครบชุดอย่างเข้มงวด ได้แก่ ถุงมือยางไนทริล แว่นตานิรภัยแบบครอบมิด หน้ากากป้องกันฝุ่นละอองสารเคมี และเสื้อกาวน์ ควรชั่งสารและเตรียมสารละลายภายในตู้ดูดควัน (Fume hood) ตลอดเวลา เพื่อป้องกันการฟุ้งกระจายของฝุ่นสีย้อมที่อันตรายและติดเปื้อนพื้นผิว ห้ามทิ้งสารละลายสีย้อมลงท่อระบายน้ำทิ้งเด็ดขาด ต้องรวบรวมเพื่อส่งกำจัดตามระเบียบขยะเคมีอันตราย
