ไอโอดีน ระเหิดซ้ำ 99.8 เปอร์เซ็นต์ หรือ ไอโอดีนผลึก หรือ ไดไอโอดีน
ข้อมูลทั่วไปและคุณภาพ
- ชื่อผลิตภัณฑ์: ไอโอดีน ระเหิดซ้ำ 99.8 เปอร์เซ็นต์ (iodine resublimed 99.8%) หรือ ไอโอดีนผลึก หรือ ไดไอโอดีน (Diiodine)
- แบรนด์/ยี่ห้อ: QReC (รหัสสินค้า: QR-i5027-1-0101)
- เกรด: เกรดวิเคราะห์ความบริสุทธิ์สูงพิเศษ (AR Grade / Analytical Reagent Grade) ความบริสุทธิ์ของเนื้อสารสูงไม่ต่ำกว่า 99.8 เปอร์เซ็นต์ ผ่านกระบวนการทำให้บริสุทธิ์ด้วยการระเหิดซ้ำ (Resublimation) ภายใต้มาตรฐานสากลของ QReC มีการจำกัดปริมาณสารตกค้างหลังการระเหิด (Residue on sublimation) ให้อยู่ในระดับต่ำมากเป็นพิเศษไม่เกิน 0.005 เปอร์เซ็นต์ ควบคุมปริมาณคลอรีนและโบรมีนอิสระ สารประกอบซัลเฟต และโลหะหนักให้อยู่ในเกณฑ์ต่ำมากระดับส่วนในล้านส่วน (ppm) ผลึกมีความแห้งสนิท สม่ำเสมอ ละลายได้สมบูรณ์ในสารละลายโพแทสเซียมไอโอไดด์โดยไม่ทิ้งตะกอน บรรจุในขวดแก้วสีชาหนาพิเศษพร้อมฝาเกลียวปิดผนึกสองชั้นและแผ่นรองทนสารเคมีเพื่อป้องกันการรั่วซึมของไอระเหย
- คุณลักษณะทางกายภาพ: เกล็ดผลึกหรือเม็ดผลึกสีเทาเข้มอมม่วงหรือสีดำอมน้ำเงิน มีความแวววาวคล้ายโลหะ มีกลิ่นฉุนเฉพาะตัว มีคุณสมบัติระเหิด (Sublimation) กลายเป็นไอสีม่วงเข้มได้โดยตรงที่อุณหภูมิห้องโดยไม่ผ่านสถานะของเหลว ไอระเหยมีความหนาแน่นมากกว่าอากาศมาก ไม่ติดไฟแต่เป็นสารออกซิไดซ์อย่างอ่อน กัดกร่อนโลหะและเนื้อเยื่อสิ่งมีชีวิตอย่างรุนแรง
- การละลาย: ละลายในน้ำได้น้อยมากที่อุณหภูมิห้อง (ประมาณ 0.03 กรัม ต่อน้ำ 100 มิลลิลิตร ให้สารละลายสีเหลืองน้ำตาลอ่อน) แต่ สามารถละลายได้ดีเยี่ยมและรวดเร็วมากในสารละลายที่มีโพแทสเซียมไอโอไดด์ (เกิดเป็นสารประกอบเชิงซ้อนไตรไอโอไดด์สีน้ำตาลเข้มจัด) ละลายได้ดีมากในเอทานอล (ให้สารละลายทิงเจอร์สีน้ำตาล) ไดเอทิลอีเทอร์ คลอโรฟอร์ม คาร์บอนเตตระคลอไรด์ (ให้สารละลายสีม่วงสดใส) และเบนซีน
- การใช้งานในแล็บ: * ใช้เป็นสารมาตรฐานและรีเอเจนต์หลักในการไทเทรตรีดอกซ์แบบไอโอโดเมตรีและไอโอดีเมตรี (Iodometric and Iodimetric titration) เพื่อวิเคราะห์หาปริมาณสารต้านอนุมูลอิสระ กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) คลอรีนอิสระ และโลหะทองแดง
- ใช้ในการเตรียมสารละลายลูโกล (Lugol’s solution) และสารละลายไอโอดีนสำหรับทดสอบการมีอยู่ของแป้ง (Starch test) โดยจะเกิดสารประกอบเชิงซ้อนสีน้ำเงินเข้มถึงดำอย่างจำเพาะเจาะจง
- ใช้เป็นสารย้อมสีทางชีววิทยาในขั้นตอนการย้อมสีกรัม (Gram stain) ของแบคทีเรีย ทำหน้าที่เป็นสารมอร์แดนต์ (Mordant) ช่วยตรึงสีคริสตัลไวโอเลตกับผนังเซลล์ของแบคทีเรียแกรมบวก
- ใช้ในการตรวจหาแผ่นวงจรและจุดสารในเทคนิคทินเลเยอร์โครมาโทกราฟี (TLC iodine chamber) เพื่อจับกับสารประกอบอินทรีย์และไขมันให้เห็นเป็นแถบสีน้ำตาลอย่างรวดเร็ว
- ใช้เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาและสารนำเข้าหมู่ไอโอดีนในปฏิกิริยาสังเคราะห์เคมีอินทรีย์
ความปลอดภัยและอันตราย (ระดับวิกฤตและข้อควรระวังสำคัญ)
- ระดับอันตราย: เป็นอันตรายถึงชีวิตหรือทำลายอวัยวะ (ต่อมไทรอยด์) จากการสัมผัสเป็นเวลานานหรือซ้ำๆ (Causes damage to organs through prolonged or repeated exposure) เป็นอันตรายหากสูดดม (Harmful if inhaled) เป็นอันตรายเมื่อสัมผัสผิวหนังหรือกลืนกิน (Harmful in contact with skin or if swallowed) ก่อให้เกิดการระคายเคืองต่อผิวหนังและดวงตาอย่างรุนแรง (Causes skin irritation and serious eye irritation) อาจระคายเคืองทางเดินหายใจ และ เป็นพิษร้ายแรงยิ่งยวดต่อสิ่งมีชีวิตในน้ำ (Very toxic to aquatic life)
- ผลกระทบต่อสุขภาพ: หากผลึกหรือไอระเหยเข้าตาจะกัดทำลายเนื้อเยื่อกระจกตาอย่างรุนแรง แสบตา น้ำตาไหล ตาแดง บวม และอาจเกิดแผลที่กระจกตา การสัมผัสผิวหนังโดยตรงจะทำให้เกิดแผลไหม้จากสารเคมี ผิวหนังแห้งแตกลอก แสบร้อน และทิ้งคราบสีน้ำตาลเข้มติดผิวหนังเป็นเวลานาน การสูดดมไอระเหยสีม่วงจะกัดระคายเคืองเยื่อบุระบบทางเดินหายใจอย่างรุนแรง ทำให้แสบจมูก แน่นหน้าอก ไอ หายใจมีเสียงหวีด ปอดบวมน้ำ และ การได้รับไอระเหยสะสมต่อเนื่องจะเข้าไปรบกวนการทำงานของต่อมไทรอยด์ ทำให้เกิดภาวะไทรอยด์ผิดปกติ หากกลืนกินจะกัดทำลายทางเดินอาหาร แสบร้อนช่องปากและกระเพาะอาหาร ปวดท้องรุนแรง คลื่นไส้ อาเจียนเป็นสีน้ำตาลหรือสีน้ำเงิน (หากมีแป้งในกระเพาะ) และอาจเกิดภาวะช็อก
- การปฐมพยาบาล: หากสารเข้าตาให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากไหลผ่านทันทีอย่างน้อย 15 ถึง 20 นาที พร้อมถอดคอนแทกต์เลนส์ออกทันที หากสัมผัสผิวหนังให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากทันที (สามารถใช้สารละลายโซเดียมไทโอซัลเฟตเจือจางช่วยล้างคราบสีไอโอดีนได้) หากสูดดมไอระเหยให้ย้ายผู้ป่วยไปที่พื้นที่อากาศบริสุทธิ์ทันที หากกลืนกินเข้าไปให้บ้วนปากด้วยน้ำสะอาด ดื่มน้ำผสมแป้งข้าวโพดหรือแป้งมันเพื่อช่วยจับไอโอดีน และรีบนำส่งแพทย์ฉุกเฉินทันที
การเก็บรักษาและข้อควรระวัง
- การเก็บรักษา: เป็นของแข็งที่ระเหิดง่าย กัดกร่อนโลหะ และมีพิษต่อต่อมไทรอยด์ (Volatile Subliming Solid & Corrosive) ไอระเหยสามารถกัดกร่อนตู้โลหะและชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ได้ ต้องเก็บในขวดแก้วสีชาเดิมของ QReC ปิดฝาให้สนิทแน่นหนาตลอดเวลา เก็บในตู้เก็บสารเคมีทนการกัดกร่อนที่ไม่ใช่ตู้เหล็ก ในห้องที่แห้ง เย็น สะอาด และมีการระบายอากาศที่ดี (อุณหภูมิห้องปกติไม่เกิน 20 ถึง 25 องศาเซลเซียส) หลีกเลี่ยงความร้อนและแสงแดดส่องถึง อยู่ห่างจากแอมโมเนียและสารละลายแอมโมเนียเด็ดขาด (การผสมไอโอดีนกับแอมโมเนียจะทำให้เกิดสารประกอบไนโตรเจนไตรไอโอไดด์ ซึ่งเป็นสารระเบิดที่ไวต่อแรงกระแทกอย่างรุนแรง) ผงโลหะที่ว่องไว สารรีดิวซ์รุนแรง และสารอินทรีย์ไวไฟ
- ข้อควรปฏิบัติ: ต้องสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ครบชุด ได้แก่ ถุงมือยางไนทริล แว่นตานิรภัยแบบครอบมิด และเสื้อกาวน์ “ต้องเปิดขวด ชั่งสาร และใช้งานไอโอดีนภายในตู้ดูดควัน (Fume hood) ตลอดเวลาเท่านั้น เพื่อป้องกันการฟุ้งกระจายของไอระเหยสีม่วงและการสูดดมเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจ” ห้ามทิ้งสารละลายไอโอดีนลงท่อน้ำทิ้งโดยไม่ผ่านการบำบัดด้วยสารละลายโซเดียมไทโอซัลเฟตก่อน
