เมอร์คิวริกคลอไรด์ หรือ คอร์โรซีฟซับลิเมต หรือ ปรอทไดคลอไรด์ หรือ เมอร์คิวรีไดคลอไรด์
ข้อมูลทั่วไปและคุณภาพ
- ชื่อผลิตภัณฑ์: ปรอท (II) คลอไรด์ 99 เปอร์เซ็นต์ (Mercury (II) chloride 99%) หรือ เมอร์คิวริกคลอไรด์ หรือ คอร์โรซีฟซับลิเมต หรือ ปรอทไดคลอไรด์ หรือ เมอร์คิวรีไดคลอไรด์
- แบรนด์/ยี่ห้อ: QReC (รหัสสินค้า: QR-M2016-1-0101)
- เกรด: เกรดวิเคราะห์ความบริสุทธิ์สูง (AR Grade / Analytical Reagent Grade) ความบริสุทธิ์ของเนื้อสารปรอทคลอไรด์แท้จริงไม่ต่ำกว่า 99.0 เปอร์เซ็นต์ ผลิตและควบคุมกระบวนการตกผลึกบริสุทธิ์สูงภายใต้มาตรฐานสากลของ QReC ปราศจากสารป้องกันการจับตัวเป็นก้อน มีการควบคุมปริมาณสารที่ไม่ละลายในน้ำให้อยู่ในเกณฑ์ต่ำมากไม่เกิน 0.01 เปอร์เซ็นต์ ควบคุมสารที่ไม่ละลายในอีเทอร์ไม่เกิน 0.01 เปอร์เซ็นต์ มีปริมาณกากตกค้างหลังการระเหิด (Residue after volatilization) ไม่เกิน 0.02 เปอร์เซ็นต์ จำกัดสิ่งเจือปนประเภทเมอร์คิวรัสคลอไรด์ (ปรอทหนึ่งคลอไรด์) เหล็ก แมกนีเซียม แคลเซียม และโลหะหนักอื่นให้อยู่ในระดับต่ำมากระดับส่วนในล้านส่วน (ppm) ผลึกมีความแห้งสนิท สม่ำเสมอ ละลายน้ำได้ใส ไร้ฝ้าขุ่น ไร้ตะกอน บรรจุในภาชนะทนสารเคมีหนาพิเศษป้องกันแสงแดดขนาด 100 กรัม พร้อมฝาปิดผนึกแน่นหนาสองชั้นเพื่อป้องกันการระเหิดและการรั่วซึม
- คุณลักษณะทางกายภาพ: ผลึกของแข็งสีขาว ทรงแท่งปริซึม เกล็ดมันวาว หรือผงผลึกสีขาวละเอียด ไม่มีกลิ่น มีรสโลหะฝาดแสบอย่างรุนแรง (อันตรายถึงชีวิต ห้ามชิมโดยเด็ดขาด) มีความคงตัวดีในภาชนะปิดสนิท แต่สามารถระเหิดได้อย่างช้าๆ ที่อุณหภูมิห้อง และระเหิดได้เร็วขึ้นเมื่อได้รับความร้อน มีจุดหลอมเหลวประมาณ 276 ถึง 277 องศาเซลเซียส จุดเดือดประมาณ 302 ถึง 304 องศาเซลเซียส สารบริสุทธิ์ไม่ติดไฟ สารละลายในน้ำมีสภาพเป็นกรดอ่อน (ค่าความเป็นกรด-ด่างประมาณ 3.2 ถึง 4.7 สำหรับสารละลายความเข้มข้น 5 เปอร์เซ็นต์ที่อุณหภูมิห้อง) เนื่องจากเกิดปฏิกิริยาไฮโดรไลซิสบางส่วน
- การละลาย: ละลายในน้ำได้ปานกลางที่อุณหภูมิห้อง (ประมาณ 6.5 ถึง 7.4 กรัม ต่อน้ำ 100 มิลลิลิตร ที่อุณหภูมิ 20 องศาเซลเซียส แต่ ละลายได้เพิ่มขึ้นอย่างมหาศาลในน้ำเดือด โดยละลายได้มากกว่า 50 ถึง 60 กรัม ต่อน้ำ 100 มิลลิลิตร) ละลายได้ดีเยี่ยมในเอทานอล เมทานอล ไดเอทิลอีเทอร์ กลีเซอรอล และเอทิลแอซีเตต
- การใช้งานในแล็บ:
- ใช้ในการเตรียมสารประกอบอะมัลกัมของโลหะ (Metal amalgam preparation) โดยเฉพาะอะลูมิเนียมอะมัลกัม (Aluminium amalgam) และสังกะสีอะมัลกัม สำหรับใช้เป็นตัวรีดิวซ์คัดเลือกที่มีประสิทธิภาพสูงในงานสังเคราะห์เคมีอินทรีย์
- ใช้เป็นสารเร่งปฏิกิริยาในเคมีอินทรีย์และการสังเคราะห์สารประกอบอินทรีย์โลหะของปรอท (Organomercury chemistry)
- ใช้เป็นสารตรึงสภาพตัวอย่างทางเนื้อเยื่อวิทยา (Histological fixative) ในสูตรน้ำยาตรึงตัวอย่างเฉพาะทาง เช่น Zenker’s fluid หรือ Helly’s fluid เพื่อรักษาโครงสร้างของนิวเคลียสและโปรตีนในชิ้นเนื้อให้มีความคมชัดก่อนการย้อมสี
- ใช้เป็นสารออกซิไดซ์ในการวิเคราะห์หาปริมาณเหล็ก (II) ในสินแร่และตัวอย่างทางเคมีตามวิธีไทเทรตรีดอกซ์ โดยทำปฏิกิริยากับดีบุก (II) คลอไรด์ส่วนเกินเพื่อหยุดปฏิกิริยารีดิวซ์ก่อนการไทเทรต
- ใช้เป็นสารฆ่าเชื้อระดับเข้มข้นสำหรับทำความสะอาดผิวหน้าชิ้นส่วนพืช (Surface sterilant) ในการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชเพื่อกำจัดสปอร์ของเชื้อราและแบคทีเรียที่กำจัดได้ยาก
ความปลอดภัยและอันตราย (ระดับวิกฤตสูงสุดและข้อควรระวังสำคัญ)
- ระดับอันตราย: เป็นพิษร้ายแรงถึงชีวิตหากกลืนกิน (Fatal if swallowed – Acute Toxicity Oral Category 1/2) เป็นพิษถึงชีวิตหากสัมผัสผิวหนัง (Fatal in contact with skin – Acute Toxicity Dermal Category 1/2) ทำให้ผิวหนังไหม้อย่างรุนแรงและทำลายดวงตา (Causes severe skin burns and eye damage – Skin Corrosion Category 1B / Serious Eye Damage Category 1) อาจก่อให้เกิดความผิดปกติทางพันธุกรรม (Suspected of causing genetic defects – Germ Cell Mutagenicity Category 2) อาจเกิดอันตรายต่อทารกในครรภ์ (May damage the unborn child – Reproductive Toxicity Category 1B) ทำลายอวัยวะ (ไต ระบบประสาทส่วนกลาง และสมอง) จากการสัมผัสเป็นเวลานานหรือซ้ำๆ (Causes damage to organs through prolonged or repeated exposure – STOT RE 1) และ เป็นพิษร้ายแรงมากต่อสิ่งมีชีวิตในน้ำโดยมีผลกระทบระยะยาว (Very toxic to aquatic life with long lasting effects – Aquatic Acute/Chronic Category 1)
- ผลกระทบต่อสุขภาพ: หากผงสารหรือสารละลายเข้าตาจะกัดทำลายเนื้อเยื่อดวงตาและกระจกตาอย่างรุนแรงทันที ทำให้ตาบอดถาวร การสัมผัสผิวหนังจะกัดทำลายผิวหนังจนเกิดแผลไหม้รุนแรง พุพอง และ สารสามารถซึมผ่านผิวหนังเข้าสู่กระแสเลือดได้อย่างรวดเร็วและเป็นอันตรายถึงชีวิต การสูดดมฝุ่นหรือไอระเหยจะกัดทำลายเยื่อบุทางเดินหายใจ ไอ จาม แสบอก ปอดบวมน้ำ และเกิดภาวะทางเดินหายใจล้มเหลว อันตรายสะสมระดับวิกฤต: สารประกอบปรอทเป็นพิษต่อระบบประสาทส่วนกลางและไตอย่างรุนแรง ทำให้เกิดภาวะไตวายเฉียบพลัน สมองฝ่อ สั่น กระตุก สูญเสียการได้ยิน การมองเห็นบกพร่อง และบุคลิกภาพแปรปรวน (Mad hatter syndrome) หากกลืนกินสารเข้าไปเพียงปริมาณเล็กน้อย (ไม่กี่สิบมิลลิกรัม) จะกัดทำลายเยื่อบุช่องปาก ทางเดินอาหาร กระเพาะอาหาร เกิดอาการแสบร้อน ปวดท้องรุนแรง อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายเป็นเลือด ช็อก ไตวายเฉียบพลัน และเสียชีวิตอย่างรวดเร็ว
- การปฐมพยาบาล: หากสารเข้าตาให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากไหลผ่านทันทีอย่างน้อย 20 นาที พร้อมถอดคอนแทกต์เลนส์ออกทันทีและรีบนำส่งแพทย์ฉุกเฉิน หากสัมผัสผิวหนังให้รีบถอดเสื้อผ้าที่เปื้อนออกทันทีและล้างด้วยน้ำสะอาดและสบู่ไหลผ่านต่อเนื่องอย่างน้อย 20 นาที หากสูดดมฝุ่นหรือไอสารให้รีบย้ายผู้ป่วยไปที่พื้นที่อากาศบริสุทธิ์ ให้ออกซิเจนหากหายใจลำบาก หากกลืนกินเข้าไป ห้ามทำให้อาเจียนเด็ดขาด ให้บ้วนปากด้วยน้ำสะอาด ดื่มไข่ขาวสดตีผสมน้ำหรือนมปริมาณมากทันที (เพื่อจับกับไอออนปรอทไม่ให้ดูดซึม) และรีบนำส่งแพทย์ฉุกเฉินทันทีพร้อมระบุว่าเป็นสารปรอทคลอไรด์เพื่อให้ยาขับโลหะหนัก (เช่น BAL หรือ DMSA)
การเก็บรักษาและข้อควรระวัง
- การเก็บรักษา: เป็นสารพิษร้ายแรงระดับสูง สารกัดกร่อน และสารระเหิดได้ (High-Hazard Poison & Corrosive Sublimate) ต้องเก็บในภาชนะบรรจุเดิมของ QReC ปิดฝาให้สนิทแน่นหนาตลอดเวลา เก็บในตู้เก็บสารเคมีอันตรายและสารพิษเฉพาะที่มีระบบกุญแจล็อกอย่างเข้มงวด (Poison Cabinet) ในห้องที่แห้งสนิท เย็น สะอาด และมีการระบายอากาศที่ดี (อุณหภูมิห้องปกติไม่เกิน 25 องศาเซลเซียส) หลีกเลี่ยงความร้อน แสงแดดส่องถึงโดยตรง และความชื้น “ข้อห้ามสำคัญ: ต้องเก็บแยกเด็ดขาด อยู่ห่างจากผงโลหะที่ว่องไว (เช่น อะลูมิเนียม สังกะสี ทองแดง เหล็ก เพราะจะเกิดปฏิกิริยารีดักชันรุนแรง) สารรีดิวซ์ ด่างแก่เข้มข้น แอมโมเนีย ซัลไฟด์ และสารอินทรีย์เด็ดขาด”
- ข้อควรปฏิบัติ: ต้องสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ระดับสูงสุด ได้แก่ ถุงมือยางชนิดหนาทนสารเคมีสองชั้น (Double gloving) แว่นตานิรภัยแบบครอบมิดพร้อมกระบังหน้า (Face shield) หน้ากากป้องกันไอและฝุ่นละอองสารเคมีอย่างดี และเสื้อกาวน์หรือชุดป้องกันสารเคมี “กฎความปลอดภัยขั้นเด็ดขาด: ต้องเปิดขวด ตักชั่ง และใช้งานปรอท (II) คลอไรด์ภายในตู้ดูดควัน (Fume hood) ตลอดเวลาเด็ดขาด ห้ามให้เกิดการฟุ้งกระจายของฝุ่นหรือสูดดมสารเข้าสู่ร่างกาย” มีชุดอุปกรณ์จัดการสารปรอทรั่วไหล (Mercury spill kit) เตรียมพร้อมไว้เสมอ และ ห้ามเททิ้งสารเคมีหรือน้ำล้างที่มีการปนเปื้อนปรอทลงท่อน้ำทิ้งโดยเด็ดขาด ต้องรวบรวมทิ้งเป็นของเสียอันตรายกลุ่มโลหะหนักปรอทเพื่อการกำจัดอย่างถูกต้องตามกฎหมาย









