ไดโพแทสเซียมคาร์บอเนต หรือ โพแทสเซียมคาร์บอเนต แอนไฮดรัส หรือ โพแทช หรือ เพิร์ลแอช หรือ เกลือโพแทสเซียมของกรดคาร์บอนิก
ข้อมูลทั่วไปและคุณภาพ
- ชื่อผลิตภัณฑ์: โพแทสเซียมคาร์บอเนต 99 เปอร์เซ็นต์ (Potassium carbonate 99%) หรือ ไดโพแทสเซียมคาร์บอเนต หรือ โพแทสเซียมคาร์บอเนต แอนไฮดรัส หรือ โพแทช หรือ เพิร์ลแอช หรือ เกลือโพแทสเซียมของกรดคาร์บอนิก
- แบรนด์/ยี่ห้อ: QReC (รหัสสินค้า: QR-P5048-1-0500)
- เกรด: เกรดวิเคราะห์ความบริสุทธิ์สูง (AR Grade / Analytical Reagent Grade) ความบริสุทธิ์ของเนื้อสารโพแทสเซียมคาร์บอเนตสูงไม่ต่ำกว่า 99.0 เปอร์เซ็นต์ ผลิตและควบคุมกระบวนการทำให้แห้งอย่างประณีตภายใต้มาตรฐานสากลของ QReC ปราศจากสารป้องกันการจับตัวเป็นก้อน มีการควบคุมการสูญเสียน้ำหนักจากการอบแห้ง (Loss on drying) ให้อยู่ในเกณฑ์ต่ำไม่เกิน 1.0 เปอร์เซ็นต์ จำกัดปริมาณสารที่ไม่ละลายในน้ำไม่เกิน 0.005 เปอร์เซ็นต์ ควบคุมสิ่งเจือปนประเภทคลอไรด์ ซัลเฟต ฟอสเฟต สารประกอบไนโตรเจน แคลเซียม แมกนีเซียม และโซเดียมให้อยู่ในระดับต่ำมากเป็นพิเศษ และจำกัดปริมาณโลหะหนัก (เช่น เหล็ก ตะกั่ว ทองแดง สังกะสี สารหนู) ให้อยู่ในระดับต่ำมากระดับส่วนในล้านส่วน (ppm) ผลึกมีความแห้ง ละลายน้ำได้ใสกระจ่างสมบูรณ์ ไร้ตะกอนแขวนลอย บรรจุในขวดพลาสติกทนสารเคมีหนาพิเศษขนาด 500 กรัม พร้อมฝาปิดผนึกแน่นสนิทสองชั้นเพื่อป้องกันการดูดความชื้นและก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในอากาศ
- คุณลักษณะทางกายภาพ: ผลึกของแข็งสีขาว เม็ดกลมขนาดเล็ก หรือผงผลึกสีขาวละเอียด ไม่มีกลิ่น มีรสเค็มด่างฉุน มีคุณสมบัติดูดความชื้นจากอากาศได้ดีมากจนเยิ้มเหลว (Highly deliquescent) และสามารถดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในอากาศเปลี่ยนรูปเป็นโพแทสเซียมไบคาร์บอเนตได้ช้าๆ มีจุดหลอมเหลวสูงประมาณ 891 องศาเซลเซียส ไม่ติดไฟ สารละลายในน้ำมีสภาพเป็นด่างแก่ปานกลางเด่นชัด (ค่าความเป็นกรด-ด่างประมาณ 11.5 ถึง 12.5 สำหรับสารละลายความเข้มข้น 5 เปอร์เซ็นต์ที่อุณหภูมิห้อง) และมีฤทธิ์กัดกร่อนผิวหนังและแก้วบางชนิดเมื่อได้รับความร้อน
- การละลาย: ละลายในน้ำได้ดีเยี่ยมและรวดเร็วมาก (ประมาณ 110 ถึง 112 กรัม ต่อน้ำ 100 มิลลิลิตร ที่อุณหภูมิ 20 องศาเซลเซียส และละลายได้มากกว่า 150 กรัมในน้ำเดือด โดย การละลายน้ำเป็นกระบวนการคายความร้อนอย่างชัดเจน ทำให้อุณหภูมิของสารละลายสูงขึ้น) แต่ไม่ละลายในเอทานอล ไดเอทิลอีเทอร์ และอะซิโตน
- การใช้งานในแล็บ:
- ใช้เป็นสารทำปฏิกิริยาเบสอ่อนถึงปานกลาง (Mild base) ในงานสังเคราะห์เคมีอินทรีย์ โดยทำหน้าที่เป็นเบสจับโปรตอนและกรดไฮโดรฮาลิกในปฏิกิริยาการควบคู่ของโลหะทรานซิชัน เช่น Suzuki-Miyaura cross-coupling reaction, Sonogashira coupling, Heck reaction และปฏิกิริยาแอลคิเลชัน (Alkylation)
- ใช้เป็นสารดูดความชื้นชนิดแห้งตัวเร็ว (Drying agent) สำหรับกำจัดน้ำตกค้างในตัวทำละลายอินทรีย์ที่ทนด่างและไม่ทำปฏิกิริยากับเบส เช่น แอลกอฮอล์ อีเทอร์ และคีโตน
- ใช้เป็นสารปรับสภาพและควบคุมค่าความเป็นกรด-ด่าง (Buffering agent) ในการเตรียมสารละลายสำหรับงานทดสอบทางเคมีคลินิกและเคมีวิเคราะห์
- ใช้ในการสกัดสารธรรมชาติ เช่น การสกัดสารแอลคาลอยด์จากพืช เพื่อเปลี่ยนรูปสารให้อยู่ในรูปเบสอิสระที่ละลายในตัวทำละลายอินทรีย์ได้ดี
- ใช้เป็นสารตั้งต้นในการเตรียมเกลือโพแทสเซียมชนิดอื่นๆ การผลิตสารเคลือบผิวโลหะ และการทดลองในงานวิจัยเซรามิกและแก้วทนความร้อน
ความปลอดภัยและอันตราย (ข้อควรระวังสำคัญ)
- ระดับอันตราย: เป็นอันตรายหากกลืนกิน (Harmful if swallowed – Acute Toxicity Oral Category 4) ก่อให้เกิดการระคายเคืองต่อผิวหนัง (Causes skin irritation – Skin Irritation Category 2) ก่อให้เกิดการระคายเคืองต่อดวงตาอย่างรุนแรง (Causes serious eye irritation – Eye Irritation Category 2) และ อาจระคายเคืองต่อทางเดินหายใจ (May cause respiratory irritation – STOT SE 3)
- ผลกระทบต่อสุขภาพ: หากผงสารหรือสารละลายเข้มข้นเข้าตาจะทำให้แสบตาอย่างรุนแรง เคืองตา ตาแดง ปวดตา เยื่อบุตาอักเสบ น้ำตาไหล และอาจเกิดแผลที่กระจกตาเนื่องจากฤทธิ์ด่าง การสัมผัสผิวหนังโดยตรงเป็นเวลานานจะกัดระคายเคืองผิวหนัง ทำให้ผิวหนังแห้ง แสบร้อน ผื่นแดง และเกิดแผลพุพองจากการสัมผัสสารละลายด่างเข้มข้น การสูดดมฝุ่นละอองสารจะระคายเคืองเยื่อบุทางเดินหายใจ แสบจมูก แสบคอ ไอ จาม และแน่นหน้าอก หากกลืนกินสารเข้าไปจะกัดระคายเคืองเยื่อบุทางเดินอาหาร แสบร้อนในช่องปาก คอ หลอดอาหาร กระเพาะอาหาร ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน และท้องร่วง
- การปฐมพยาบาล: หากสารเข้าตาให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากไหลผ่านทันทีอย่างน้อย 15 นาที พร้อมถอดคอนแทกต์เลนส์ออกทันทีและรีบพบแพทย์ หากสัมผัสผิวหนังให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดและสบู่ทันทีอย่างน้อย 15 นาที หากสูดดมฝุ่นสารให้ย้ายผู้ป่วยไปที่พื้นที่อากาศบริสุทธิ์ หากกลืนกินเข้าไป ห้ามทำให้อาเจียนเด็ดขาด ให้บ้วนปากด้วยน้ำสะอาด ดื่มน้ำสะอาดตามปริมาณพอสมควร และรีบนำส่งแพทย์ทันที
การเก็บรักษาและข้อควรระวัง
- การเก็บรักษา: เป็นเกลือเบสที่ดูดความชื้นและก๊าซในอากาศอย่างรวดเร็ว (Highly Deliquescent & Carbon Dioxide-Sensitive Base) หากเปิดฝาทิ้งไว้จะดูดซับไอน้ำจนกลายเป็นของเหลวหนืดและทำปฏิกิริยากับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในอากาศสูญเสียความบริสุทธิ์ ต้องเก็บในภาชนะบรรจุเดิมของ QReC ปิดฝาให้สนิทแน่นหนาตลอดเวลา เก็บในห้องเก็บสารเคมีที่แห้งสนิท เย็น สะอาด และมีการระบายอากาศที่ดี (อุณหภูมิห้องปกติไม่เกิน 25 ถึง 30 องศาเซลเซียส) หลีกเลี่ยงความชื้นสูงและแสงแดดส่องถึงโดยตรง “ข้อห้ามสำคัญ: ต้องเก็บแยกให้ห่างจากกรดแก่เข้มข้นเด็ดขาด (จะเกิดปฏิกิริยาสะเทินรุนแรงคายความร้อนสูงและปลดปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ปริมาณมหาศาลจนเกิดฟองล้นและแรงดันระเบิด) สารออกซิไดซ์รุนแรง และโลหะที่ทำปฏิกิริยากับด่าง เช่น อะลูมิเนียม สังกะสีเด็ดขาด”
- ข้อควรปฏิบัติ: สวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ทั่วไป ได้แก่ ถุงมือยางไนทริล แว่นตานิรภัยแบบครอบมิด หน้ากากป้องกันฝุ่นละอองสารเคมี และเสื้อกาวน์ ปิดฝาขวดให้แน่นสนิททันทีหลังการตักใช้งานเพื่อป้องกันการจับตัวเป็นก้อนแข็ง และหลีกเลี่ยงการทำให้เกิดฝุ่นฟุ้งกระจายขณะตักชั่งสาร









