โพแทสเซียมไนเตรต 99 เปอร์เซ็นต์ หรือ ดินประสิว หรือ ไนเตอร์ หรือ ซอลต์พีเตอร์ หรือ กรดไนทริกโพแทสเซียมซอลต์
ข้อมูลทั่วไปและคุณภาพ
- ชื่อผลิตภัณฑ์: โพแทสเซียมไนเตรต 99 เปอร์เซ็นต์ (Potassium nitrate 99%) หรือ ดินประสิว หรือ ไนเตอร์ (Niter) หรือ ซอลต์พีเตอร์ (Saltpeter) หรือ กรดไนทริกโพแทสเซียมซอลต์
- แบรนด์/ยี่ห้อ: QReC (รหัสสินค้า: QR-P5196-1-0500)
- เกรด: เกรดวิเคราะห์ (AR Grade / Analytical Reagent Grade) ความบริสุทธิ์ของเนื้อสารสูงไม่ต่ำกว่า 99.0 เปอร์เซ็นต์ ผลิตและควบคุมกระบวนการตกผลึกอย่างประณีตภายใต้ข้อกำหนดสากลของ QReC ปราศจากสารป้องกันการจับตัวเป็นก้อน มีการควบคุมปริมาณการสูญเสียน้ำหนักจากการอบแห้ง (Loss on drying) ให้อยู่ในเกณฑ์ต่ำมากไม่เกิน 0.2 เปอร์เซ็นต์ จำกัดสิ่งเจือปนประเภทคลอไรด์ ซัลเฟต ฟอสเฟต สารประกอบไนไตรต์ สารประกอบแอมโมเนียม สารที่ไม่ละลายในน้ำ และโลหะหนัก (เช่น เหล็ก ตะกั่ว ทองแดง สารหนู สังกะสี แคลเซียม แมกนีเซียม โซเดียม) ให้อยู่ในระดับต่ำมากระดับส่วนในล้านส่วน (ppm) ผลึกมีความแห้งสนิท สม่ำเสมอ ละลายน้ำได้ใสกระจ่างสมบูรณ์ ไร้สี ไร้ตะกอนแขวนลอย บรรจุในขวดพลาสติกทนสารเคมีหนาพิเศษพร้อมฝาปิดผนึกแน่นสนิท
- คุณลักษณะทางกายภาพ: ผลึกของแข็งใสไม่มีสี หรือผงผลึกสีขาวละเอียด ไม่มีกลิ่น มีรสเค็มเย็นเฉพาะตัว มีความคงตัวดีมากในอากาศปกติ ไม่ดูดความชื้นจัดในสภาวะแห้ง ตัวสารไม่ติดไฟด้วยตัวเองแต่เป็น สารออกซิไดซ์ (Oxidizing solid) ที่สามารถเร่งการลุกไหม้ของสารติดไฟได้อย่างรวดเร็วและรุนแรง สารละลายในน้ำมีสภาพเป็นกลาง (ค่าความเป็นกรด-ด่างประมาณ 6.0 ถึง 7.5 สำหรับสารละลายความเข้มข้น 5 เปอร์เซ็นต์ที่อุณหภูมิห้อง)
- การละลาย: ละลายในน้ำได้ปานกลางที่อุณหภูมิห้อง (ประมาณ 31 ถึง 32 กรัม ต่อน้ำ 100 มิลลิลิตร ที่อุณหภูมิ 20 องศาเซลเซียส โดย การละลายน้ำเป็นกระบวนการดูดความร้อนอย่างเห็นได้ชัด และความสามารถในการละลายจะพุ่งสูงขึ้นอย่างมหาศาลเมื่ออุณหภูมิสูงขึ้น ละลายได้มากกว่า 240 กรัมในน้ำเดือด) ละลายได้ดีในกลีเซอรอล ละลายได้เล็กน้อยในเอทานอล แต่ไม่ละลายในอีเทอร์
- การใช้งานในแล็บ: * ใช้เป็นแหล่งธาตุอาหารหลักที่จำเป็นทั้งโพแทสเซียมและไนโตรเจนที่ละลายน้ำได้สมบูรณ์ในสูตรอาหารเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช (เช่น Murashige and Skoog medium: MS medium) และงานวิจัยด้านสรีรวิทยาของพืช เพื่อส่งเสริมการเจริญเติบโตของเนื้อเยื่อและราก
- ใช้เป็นสารในระบบเกลือหลอมเหลว (Molten salt eutectic mixtures ร่วมกับโซเดียมไนเตรต) ในงานวิจัยระบบกักเก็บพลังงานความร้อนจากแสงอาทิตย์ (Thermal energy storage) และตัวกลางถ่ายเทความร้อนอุณหภูมิสูง
- ใช้เป็นสารออกซิไดซ์ในการหลอมสลายตัวอย่างแร่และวัสดุทนไฟ (Oxidizing fusion flux) สำหรับงานเคมีวิเคราะห์เชิงปริมาณ
- ใช้เป็นสารมาตรฐานและรีเอเจนต์ในการเตรียมสารละลายมาตรฐานไนเตรตและโพแทสเซียมสำหรับการวิเคราะห์ด้วยเครื่องไอออนโครมาโทกราฟี (Ion Chromatography: IC) และสเปกโทรโฟโตเมตรี
- ใช้ในการวิจัยเคมีเซรามิกส์ การสังเคราะห์แก้วชนิดพิเศษ และการศึกษาจลนศาสตร์ของปฏิกิริยาออกซิเดชันของแข็ง
ความปลอดภัยและอันตราย (ข้อควรระวังสำคัญ)
- ระดับอันตราย: อาจเร่งการลุกไหม้ เป็นสารออกซิไดซ์ (May intensify fire; oxidizer – Oxidizing Solid Category 3) อาจก่อให้เกิดการระคายเคืองต่อดวงตา ผิวหนัง และทางเดินหายใจ
- ผลกระทบต่อสุขภาพ: หากฝุ่นสารเข้าตาจะทำให้รู้สึกเคืองตา แสบตา ตาแดง หรือน้ำตาไหล การสัมผัสผิวหนังโดยตรงเป็นเวลานานอาจทำให้ผิวแห้งหรือระคายเคืองเล็กน้อย การสูดดมฝุ่นละอองสารปริมาณมากอาจทำให้จาม ไอ หรือระคายเคืองเยื่อบุทางเดินหายใจ การกลืนกินในปริมาณมากอาจทำให้ระคายเคืองระบบทางเดินอาหาร ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน ท้องร่วง อ่อนเพลีย เวียนศีรษะ ความดันโลหิตลดลง และ อาจเกิดภาวะเมทฮีโมโกลบินในเลือดสูง (Methemoglobinemia) จากการถูกรีดิวซ์เป็นไนไตรต์ในร่างกาย ทำให้เลือดนำส่งออกซิเจนได้ลดลง
- การปฐมพยาบาล: หากสารเข้าตาให้ล้างออกด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากอย่างน้อย 10 ถึง 15 นาที พร้อมถอดคอนแทกต์เลนส์ออกทันที หากสัมผัสผิวหนังให้ล้างด้วยน้ำสะอาดและสบู่ หากสูดดมฝุ่นสารให้ย้ายไปพื้นที่อากาศบริสุทธิ์ หากกลืนกินในปริมาณมากให้บ้วนปากด้วยน้ำ ดื่มน้ำตามปริมาณพอสมควร และรีบปรึกษาแพทย์ทันที
การเก็บรักษาและข้อควรระวัง
- การเก็บรักษา: เป็นสารออกซิไดซ์อนินทรีย์ (Oxidizing Agent Hazard) เมื่อสัมผัสกับความร้อน สารติดไฟ หรือสารรีดิวซ์ อาจทำให้เกิดไฟลุกไหม้หรือระเบิดได้ ต้องเก็บในภาชนะบรรจุเดิมของ QReC ปิดฝาให้สนิทแน่นหนาตลอดเวลา เก็บในห้องเก็บสารเคมีที่แห้ง สะอาด เย็น และมีการระบายอากาศที่ดี (อุณหภูมิห้องปกติไม่เกิน 25 ถึง 30 องศาเซลเซียส) หลีกเลี่ยงความร้อนสูง ประกายไฟ แสงแดดจัด และความชื้น ต้องแยกเก็บต่างหากเด็ดขาด อยู่ห่างจากสารเคมีอินทรีย์ ตัวทำละลายไวไฟ สารรีดิวซ์รุนแรง ผงโลหะ กำมะถัน ผงถ่าน ฟอสฟอรัส กรดแก่ และสารที่ติดไฟได้เด็ดขาด
- ข้อควรปฏิบัติ: สวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ทั่วไป ได้แก่ ถุงมือยาง แว่นตานิรภัย และเสื้อกาวน์ ปิดฝาขวดให้แน่นสนิททุกครั้งหลังการใช้งาน และหลีกเลี่ยงการทำให้เกิดฝุ่นฟุ้งกระจายขณะตักชั่งสาร
