กรดไนตริก หรือกรดดินประสิว
ข้อมูลทั่วไปและคุณภาพ
- ชื่อผลิตภัณฑ์: กรดไนตริก (Nitric acid) หรือ กรดดินประสิว
- แบรนด์/ยี่ห้อ: RCI LABSCAN (รหัสสินค้า: LA-AR1133-P2.5L)
- เกรด: เกรดวิเคราะห์ (AR Grade) ความเข้มข้นมาตรฐานที่ระดับ 65 เปอร์เซ็นต์ ผลิตและตรวจสอบสิ่งปนเปื้อนอย่างเข้มงวดภายใต้มาตรฐานสากลของ RCI LABSCAN มีการจำกัดปริมาณโลหะหนัก สารหนู เหล็ก คลอไรด์ ซัลเฟต และฟอสเฟตให้ต่ำเป็นพิเศษในระดับส่วนในล้านส่วน (ppm) บรรจุในขวดพลาสติกพอลิเอทิลีน (PE Bottle) ชนิดหนาพิเศษทนต่อการกัดกร่อนของกรดและแรงดันออกซิเดชัน เพื่อความปลอดภัยในการขนส่ง ป้องกันการแตกหัก และรักษาความบริสุทธิ์สูงสุดของเนื้อสารในงานห้องปฏิบัติการวิเคราะห์
- คุณลักษณะทางกายภาพ: ของเหลวใสไม่มีสี หรือมีสีเหลืองอ่อนจางๆ (เนื่องจากเกิดการสลายตัวได้ไอของก๊าซไนโตรเจนไดออกไซด์ปนอยู่) มีกลิ่นฉุนรุนแรงแสบจมูก มีไอควันกรดฟุ้งกระจายออกมาเมื่อเปิดขวด (Fuming liquid) มีฤทธิ์กัดกร่อนผิวหนัง เนื้อเยื่อ และโลหะอย่างรุนแรง
- การละลาย: สามารถละลายและผสมเข้าเป็นเนื้อเดียวกับน้ำได้ดีเยี่ยมในทุกสัดส่วน โดยจะปล่อยความร้อนออกมาปริมาณมากขณะผสม (Exothermic reaction)
- การใช้งานในแล็บ: * ใช้เป็นสารสลายและย่อยตัวอย่างหลัก (Digestion agent) สำหรับย่อยสลายตัวอย่างแร่ ดิน หิน พืช อาหาร โลหะ และสารอินทรีย์ ในขั้นตอนการเตรียมตัวอย่างก่อนนำไปวิเคราะห์ประจุโลหะด้วยเครื่องมือวัดขั้นสูง เช่น AAS, ICP-OES หรือ ICP-MS
- ใช้เป็นสารตั้งต้นในการเตรียมสารละลายกรดมาตรฐานความเข้มข้นต่างๆ สำหรับงานวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ
- ใช้ในการปรับสภาพและรักษาเสถียรภาพของตัวอย่างน้ำ (Sample preservation) เพื่อป้องกันการตกตะกอนของโลหะพิกัดก่อนนำไปทดสอบในแล็บสิ่งแวดล้อม
- ใช้เป็นสารทำความสะอาดคราบโลหะฝังแน่น (Acid washing) บนเครื่องแก้วและอุปกรณ์วิทยาศาสตร์
ความปลอดภัยและอันตราย (ระดับวิกฤตและข้อควรระวังสำคัญ)
- ระดับอันตราย: เป็นสารออกซิไดซ์ (Oxidizing liquid) เร่งการลุกไหม้ของไฟได้ และเป็นสารกัดกร่อนสูงรุนแรง (Corrosive) สามารถกัดกร่อนผิวหนัง เนื้อเยื่อลึก ทำลายดวงตาอย่างร้ายแรงจนตาบอดทันที ไอระเหยมีพิษรุนแรงต่อระบบทางเดินหายใจ
- ผลกระทบต่อสุขภาพ: หากสัมผัสผิวหนังจะทำให้เกิดเนื้อเยื่อไหม้จากสารเคมีอย่างรุนแรง (Chemical burns) และผิวจะเปลี่ยนเป็น “สีเหลืองชัดเจน” ทันทีเนื่องจากปฏิกิริยากับโปรตีน (Xanthoproteic reaction) หากเข้าตาจะทำลายกระจกตาอย่างร้ายแรง ไอระเหยกรดระคายเคืองต่อระบบทางเดินหายใจส่วนบนอย่างรุนแรง ทำให้แสบจมูก เจ็บคอ ไออย่างรุนแรง แน่นหน้าอก และหากสูดดมไอเข้มข้นอาจทำให้เกิดภาวะน้ำท่วมปอดเฉียบพลัน การกลืนกินจะกัดกร่อนทำลายทางเดินอาหารและกระเพาะอาหารทะลุ
- การปฐมพยาบาล: หากสารเข้าตาหรือสัมผัสผิวหนัง ให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากไหลผ่านอย่างต่อเนื่องทันทีอย่างน้อย 15 นาที พร้อมถอดเสื้อผ้าที่เปื้อนกรดออกอย่างระมัดระวัง และรีบนำส่งแพทย์โดยด่วนที่สุด
การเก็บรักษาและข้อควรระวัง
- การเก็บรักษา: เป็นสารออกซิไดซ์แรงสูงและกัดกร่อนรุนแรง ไวต่อแสงและความร้อน กรดไนตริกสามารถสลายตัวเมื่อโดนแสงและความร้อนแล้วให้ก๊าซสีน้ำตาลแดงซึ่งสร้างแรงดันในขวดได้ ต้องเก็บในภาชนะขวดพลาสติก PE ดั้งเดิมของ RCI LABSCAN ปิดฝาแน่นหนาสนิทตลอดเวลา เก็บในตู้เก็บสารกัดกร่อน (Corrosive cabinet) ที่แห้ง เย็น มืด และมีการระบายอากาศที่ดีเยี่ยมตลอดเวลา (อุณหภูมิห้องปกติไม่เกิน 30 องศาเซลเซียส) อยู่ห่างจากสารไวไฟ สารอินทรีย์ ตัวทำละลายอินทรีย์ (เช่น แอลกอฮอล์ อะซิโตน) เบสแก่ โลหะผง และวัสดุที่ติดไฟง่ายเด็ดขาด (ห้ามเก็บกรดไนตริกรวมกับตัวทำละลายอินทรีย์เพราะอาจเกิดปฏิกิริยารุนแรงจนระเบิดหรือเกิดไฟไหม้ได้)
- ข้อควรปฏิบัติ: ต้องสวมอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ครบชุดอย่างเข้มงวดที่สุด ได้แก่ ถุงมือกันสารเคมีชนิดหนาพิเศษทนกรดแก่ แว่นตานิรภัยแบบครอบมิดชิด (Goggles) หน้ากากป้องกันใบหน้า (Face shield) เสื้อกาวน์ทนเคมี และหน้ากากกรองไอควันกรดอนินทรีย์ ต้องปฏิบัติงานภายในตู้ดูดควัน (Fume hood) ที่ระบบระบายอากาศทำงานสมบูรณ์ตลอดเวลาเท่านั้น
