เฮลิแอนทิน หรือ โซเดียม 4-ไดเมทิลอะมิโนอะโซเบนซีน-4-ซัลโฟเนต หรือ แอซิดออเรนจ์ 52 หรือ เมทิลออเรนจ์ อินดิเคเตอร์
ข้อมูลทั่วไปและคุณภาพ
- ชื่อผลิตภัณฑ์: เมทิลออเรนจ์ อินดิเคเตอร์ (Methyl orange indicator) หรือ โซเดียม 4-ไดเมทิลอะมิโนอะโซเบนซีน-4-ซัลโฟเนต หรือ เฮลิแอนทิน (Helianthin) หรือ ออเรนจ์ 3 (Acid Orange 52)
- แบรนด์/ยี่ห้อ: QReC (รหัสสินค้า: QR-M2130-0-0025)
- เกรด: เกรดวิเคราะห์และทดสอบอินดิเคเตอร์ (AR Grade / Indicator Grade) ผลิตและควบคุมกระบวนการสังเคราะห์และตกผลึกอย่างเข้มงวดภายใต้ข้อกำหนดสากลของ QReC ผ่านการทดสอบความไวและช่วงการเปลี่ยนสีตามมาตรฐานอินดิเคเตอร์สากล (Suitability as acid-base indicator) ควบคุมการเปลี่ยนสีอย่างคมชัดในช่วงความเป็นกรด-ด่าง 3.1 ถึง 4.4 (เปลี่ยนจากสีแดงเป็นสีส้มและสีเหลืองส้มอย่างสมบูรณ์) มีการจำกัดปริมาณสารที่ไม่ละลายในน้ำให้อยู่ในเกณฑ์ต่ำมากไม่เกิน 0.1 เปอร์เซ็นต์ ควบคุมการสูญเสียน้ำหนักจากการอบแห้ง (Loss on drying) ไม่เกิน 5.0 เปอร์เซ็นต์ และควบคุมปริมาณโลหะหนักให้อยู่ในระดับต่ำมาก ผงผลึกแห้งสม่ำเสมอ ละลายน้ำได้สารละลายใสบริสุทธิ์โดยไม่ทิ้งกากตะกอน บรรจุในภาชนะบรรจุเกรดเคมีทนการกัดกร่อนพร้อมฝาปิดผนึกแน่นหนาเพื่อป้องกันความชื้นและแสงแดด
- คุณลักษณะทางกายภาพ: ผงผลึกละเอียดหรือเกล็ดผลึกสีส้ม สีส้มอมแดง หรือสีส้มอมเหลืองเข้ม ไม่มีกลิ่น มีความคงตัวดีมากในอากาศปกติ ไม่ติดไฟด้วยตัวเอง สารละลายในน้ำความเข้มข้น 0.1 เปอร์เซ็นต์มีสีส้มอมเหลืองใส และมีค่าความเป็นกรด-ด่างช่วงการเปลี่ยนสีอยู่ที่ 3.1 (สีแดง) ถึง 4.4 (สีเหลืองส้ม)
- การละลาย: ละลายในน้ำได้เล็กน้อยถึงปานกลางที่อุณหภูมิห้อง (ประมาณ 0.5 กรัม ต่อน้ำ 100 มิลลิลิตร ที่อุณหภูมิ 20 องศาเซลเซียส แต่ สามารถละลายได้ดีขึ้นมากในน้ำร้อน) ละลายได้เล็กน้อยมากในเอทานอล แต่ไม่ละลายในอีเทอร์ คลอโรฟอร์ม และตัวทำละลายอินทรีย์ไม่มีขั้ว
- การใช้งานในแล็บ: * ใช้เป็นอินดิเคเตอร์วัดความเป็นกรด-ด่าง (pH indicator) ในการไทเทรตกรด-ด่าง (Acid-base neutralization titration) โดยเฉพาะการไทเทรตระหว่างกรดแก่กับเบสอ่อน (Strong acid – Weak base titration เช่น การไทเทรตสารละลายแอมโมเนีย โซเดียมคาร์บอเนต หรือโซเดียมไบคาร์บอเนต ด้วยสารละลายมาตรฐานกรดไฮโดรคลอริก)
- ใช้ในการวิเคราะห์ตรวจวัดหาค่าความเป็นด่างทั้งหมดในน้ำ (Total alkalinity of water) ตามวิธีมาตรฐานการวิเคราะห์น้ำและน้ำเสีย เพื่อบ่งชี้จุดยุติของคาร์บอเนตและไบคาร์บอเนต (Methyl orange endpoint ที่ระดับความเป็นกรด-ด่างประมาณ 4.5)
- ใช้เป็นสีย้อมทางชีววิทยาและจุลทรรศน์ศาสตร์ (Biological and histological staining) ในการย้อมเซลล์และเนื้อเยื่อพืช
- ใช้เป็นสารตรวจสอบการทำงานของสารฟอกขาวและคลอรีนอิสระในน้ำ (สีย้อมจะถูกออกซิไดซ์และฟอกจางสีอย่างรวดเร็วเมื่อมีคลอรีนอิสระ)
- ใช้เป็นสารมาตรฐานในงานศึกษาสเปกโทรโฟโตเมตรีและการพัฒนาระบบตัวตรวจวัดสีเชิงแสง (Colorimetric sensors)
ความปลอดภัยและอันตราย (ข้อควรระวังสำคัญ
- ระดับอันตราย: เป็นพิษหากกลืนกิน (Toxic if swallowed – Acute Toxicity Oral Category 3) และอาจทำให้เกิดการระคายเคืองต่อผิวหนัง ดวงตา และทางเดินหายใจ
- ผลกระทบต่อสุขภาพ: หากฝุ่นสารเข้าตาจะทำให้แสบตา เคืองตา ตาแดง น้ำตาไหล และทิ้งคราบสีส้มติดเยื่อบุตา การสัมผัสผิวหนังโดยตรงอาจทำให้เกิดการระคายเคือง ผื่นแดง และทำให้เกิดคราบสีส้มหรือเหลืองติดผิวหนังเป็นเวลานาน การสูดดมฝุ่นละอองสารจะระคายเคืองเยื่อบุระบบทางเดินหายใจ แสบจมูก แสบคอ ไอ จาม และแน่นหน้าอก อันตรายสำคัญระดับวิกฤต: เป็นสารพิษเฉียบพลันหากกลืนกินเข้าสู่ร่างกาย (Toxic if swallowed) การกลืนกินจะทำให้เกิดการระคายเคืองทางเดินอาหารอย่างรุนแรง แสบร้อนในช่องปาก คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องร่วง และอาจส่งผลกระทบต่อการทำงานของตับ ไต และระบบไหลเวียนโลหิตเนื่องจากการสลายตัวให้สารอนุพันธ์อะโรมาติกเอมีน
- การปฐมพยาบาล: หากสารเข้าตาให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากไหลผ่านทันทีอย่างน้อย 15 นาที พร้อมถอดคอนแทกต์เลนส์ออกทันที หากสัมผัสผิวหนังให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดและสบู่ทันที หากสูดดมฝุ่นสารให้ย้ายผู้ป่วยไปที่พื้นที่อากาศบริสุทธิ์ทันที หากกลืนกินเข้าไป ห้ามทำให้อาเจียนเด็ดขาด ให้บ้วนปากด้วยน้ำสะอาด ดื่มน้ำตามพอสมควร และรีบนำส่งแพทย์ฉุกเฉินทันทีพร้อมนำฉลากสารเคมีแสดงต่อแพทย์
การเก็บรักษาและข้อควรระวัง
- การเก็บรักษา: เป็นสารเคมีกลุ่มสารให้สีที่มีพิษและไวต่อแสง (Toxic Solid & Light-Sensitive Dye) ต้องเก็บในภาชนะบรรจุดั้งเดิมของ QReC ปิดฝาให้สนิทแน่นหนาตลอดเวลา เก็บในตู้เก็บสารเคมีอันตรายที่มีระบบล็อก ในห้องที่แห้ง สะอาด เย็น และมีการระบายอากาศที่ดี (อุณหภูมิห้องปกติไม่เกิน 25 ถึง 30 องศาเซลเซียส) หลีกเลี่ยงแสงแดดส่องถึงโดยตรงและความชื้นสูง อยู่ห่างจากสารออกซิไดซ์รุนแรง (เช่น ไฮโดรเจนเพอร์ออกไซด์ สารประกอบคลอเรต โพแทสเซียมเปอร์แมงกาเนต) และกรดแก่เข้มข้นเด็ดขาด
- ข้อควรปฏิบัติ: สวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ได้แก่ ถุงมือยางไนทริล แว่นตานิรภัยแบบครอบมิด หน้ากากป้องกันฝุ่นละอองสารเคมี และเสื้อกาวน์ “ควรตักชั่งสารอย่างระมัดระวังเพื่อป้องกันการฟุ้งกระจายของผงสีและการสูดดมเข้าสู่ร่างกาย และหลีกเลี่ยงการสัมผัสกับผิวหนังโดยตรงเนื่องจากติดสีล้างออกยาก” การเตรียมสารละลายใช้งานทั่วไปใช้ความเข้มข้นเพียง 0.1 เปอร์เซ็นต์ในน้ำปราศจากไอออน และห้ามทิ้งสารละลายเข้มข้นลงท่อน้ำทิ้งโดยตรง
