เมทิลไธโอนีเนียมคลอไรด์ หรือ เบสิกบลูเก้า หรือ 3,7-บิส(ไดเมทิลอะมิโน)ฟีโนไธอะซิน-5-ไออัมคลอไรด์

ข้อมูลทั่วไปและคุณภาพ

• ชื่อผลิตภัณฑ์: เมทิลีนบลู 99 เปอร์เซ็นต์ (Methylene blue 99%) หรือ เมทิลไธโอนีเนียมคลอไรด์ หรือ เบสิกบลูเก้า (Basic Blue 9) หรือ 3,7-บิส(ไดเมทิลอะมิโน)ฟีโนไธอะซิน-5-ไออัมคลอไรด์
• แบรนด์/ยี่ห้อ: QReC (รหัสสินค้า: QR-M2153-0-0101)
• เกรด: เกรดวิเคราะห์ สีย้อมทางชีววิทยา และรีดอกซ์อินดิเคเตอร์ (AR Grade / Biological Stain / Redox Indicator) ความบริสุทธิ์ของเนื้อสีย้อมแท้จริงไม่ต่ำกว่า 99.0 เปอร์เซ็นต์ (คำนวณจากฐานสารแห้ง) ผ่านการทดสอบรับรองความเหมาะสมสำหรับการย้อมสีชีววิทยาและการเปลี่ยนสีรีดอกซ์ตามมาตรฐานสากลของ QReC มีการควบคุมค่าการดูดกลืนแสงจำเพาะที่ความยาวคลื่นสูงสุดประมาณ 663 ถึง 667 นาโนเมตรอย่างแม่นยำ ควบคุมการสูญเสียน้ำหนักจากการอบแห้ง (Loss on drying ที่ 105 องศาเซลเซียส) ให้อยู่ในช่วง 8.0 ถึง 15.0 เปอร์เซ็นต์ (เนื่องจากมีน้ำผลึกไฮเดรตในโครงสร้างตามธรรมชาติ) ควบคุมปริมาณเถ้าตกค้างหลังการเผา (Residue on ignition) ไม่เกิน 0.25 เปอร์เซ็นต์ จำกัดสิ่งเจือปนประเภทโลหะหนัก (เช่น เหล็ก ตะกั่ว ทองแดง สังกะสี และสารหนู) ให้อยู่ในระดับต่ำมากเป็นพิเศษ ละลายน้ำและแอลกอฮอล์ได้ใสกระจ่าง ไร้กากตะกอน บรรจุในภาชนะทึบแสงทนสารเคมีพร้อมฝาปิดผนึกแน่นสนิทป้องกันความชื้นและแสงแดด
• คุณลักษณะทางกายภาพ: ผงผลึกละเอียดหรือเกล็ดมันวาวสีเขียวเข้ม สีเขียวหัวเป็ด หรือสีบรอนซ์ประกายทองแดง ไม่มีกลิ่น สารละลายในน้ำและแอลกอฮอล์จะให้สีน้ำเงินเข้มจัดถึงสีน้ำเงินครามสดใส มีความคงตัวดีในอากาศแห้งและสภาวะปกติ ไม่ติดไฟง่ายแต่ติดไฟได้เมื่อได้รับความร้อนสูง เมื่อถูกรีดิวซ์จะเปลี่ยนโครงสร้างเป็นรูปไม่มีสีที่เรียกว่า ลิวโคเมทิลีนบลู (Leucomethylene blue) และจะเปลี่ยนกลับเป็นสีน้ำเงินเข้มสดใสทันทีเมื่อสัมผัสกับออกซิเจนหรือสารออกซิไดซ์
• การละลาย: ละลายในน้ำได้ดี (ประมาณ 3.0 ถึง 4.0 กรัม ต่อน้ำ 100 มิลลิลิตร ที่อุณหภูมิ 20 องศาเซลเซียส ให้สารละลายสีน้ำเงินเข้มจัด) ละลายได้ดีในเอทานอล คลอโรฟอร์ม และกลีเซอรอล แต่ไม่ละลายในไดเอทิลอีเทอร์และไซลีน
• การใช้งานในแล็บ:
  • ใช้เป็นสีย้อมนิวเคลียสและเซลล์วิทยามาตรฐาน (Biological stain) สำหรับย้อมสีสารพันธุกรรม (DNA/RNA) นิวเคลียสของเซลล์สัตว์ เซลล์พืช เซลล์เยื่อบุกระพุ้งแก้ม เม็ดเลือดขาว และแบคทีเรียในการส่องตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์
  • ใช้ย้อมตรวจวัดความมีชีวิตของเซลล์ยีสต์และจุลินทรีย์ (Yeast viability assay) โดยเซลล์ที่มีชีวิตจะมีความสามารถในการรีดิวซ์เมทิลีนบลูให้กลายเป็นรูปไม่มีสี (เซลล์คงสภาพไม่มีสี) ขณะที่เซลล์ที่ตายแล้วจะไม่สามารถรีดิวซ์สีได้และจะติดสีน้ำเงินเข้ม
  • ใช้ในการทดสอบคุณภาพน้ำนมดิบตามวิธีเอ็มบีอาร์ที (Methylene Blue Reduction Test: MBRT) เพื่อประเมินปริมาณแบคทีเรียปนเปื้อนในน้ำนม โดยจับเวลาที่สีน้ำเงินถูกเปลี่ยนเป็นไม่มีสีจากกิจกรรมการหายใจของจุลินทรีย์
  • ใช้เป็นรีดอกซ์อินดิเคเตอร์ (Redox indicator) ในการไทเทรตและการสาธิตทางเคมี (เช่น ปฏิกิริยาสารละลายสีน้ำเงินหายได้ หรือ Blue bottle experiment)
  • ใช้เป็นสารตัวแทนในการทดสอบประสิทธิภาพการดูดซับของถ่านกัมมันต์ (Methylene blue adsorption value) และวัสดุพรุนนาโนในงานวิจัยบำบัดน้ำเสียและสิ่งแวดล้อม

ความปลอดภัยและอันตราย (ข้อควรระวังสำคัญ)

• ระดับอันตราย: เป็นอันตรายหากกลืนกิน (Harmful if swallowed – Acute Toxicity Oral Category 4) อาจก่อให้เกิดการระคายเคืองต่อผิวหนังและดวงตา
• ผลกระทบต่อสุขภาพ: หากผงสารหรือสารละลายเข้มข้นกระเด็นเข้าตาจะทำให้แสบตา เคืองตา ตาแดง ปวดตา น้ำตาไหล และย้อมติดสีฟ้าครามบนเยื่อบุตา การสัมผัสผิวหนังโดยตรงจะทำให้เกิดการระคายเคือง ผื่นแดง ผิวแห้ง และย้อมติดสีน้ำเงินเข้มบนผิวหนังและเล็บเป็นเวลานานมาก การสูดดมฝุ่นละอองสารจะระคายเคืองเยื่อบุระบบทางเดินหายใจ แสบจมูก แสบคอ ไอ จาม และแน่นหน้าอก หากกลืนกินสารเข้าไปจะทำให้ระคายเคืองทางเดินอาหาร แสบร้อนช่องปาก ลำคอ กระเพาะอาหาร คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องร่วง ปวดศีรษะ เหงื่อออกมาก และทำให้ปัสสาวะและอุจจาระเปลี่ยนเป็นสีเขียวหรือสีน้ำเงินเข้ม
• การปฐมพยาบาล: หากสารเข้าตาให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากไหลผ่านทันทีอย่างน้อย 15 นาที พร้อมถอดคอนแทกต์เลนส์ออกทันทีและรีบพบแพทย์ หากสัมผัสผิวหนังให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดและสบู่ทันที (คราบสีน้ำเงินสามารถชะล้างออกได้ง่ายขึ้นด้วยการเช็ดด้วยแอลกอฮอล์เจือจาง) หากสูดดมฝุ่นสารให้ย้ายผู้ป่วยไปที่พื้นที่อากาศบริสุทธิ์ หากกลืนกินเข้าไป ห้ามทำให้อาเจียนเด็ดขาด ให้บ้วนปากด้วยน้ำสะอาด ดื่มน้ำสะอาดตามปริมาณพอสมควร และรีบนำส่งแพทย์ทันที

การเก็บรักษาและข้อควรระวัง

• การเก็บรักษา: เป็นสีย้อมที่ไวต่อแสงแดดและความชื้น และย้อมติดพื้นผิวอย่างรุนแรง (Light-Sensitive Dye & High Staining Power) ต้องเก็บในภาชนะบรรจุเดิมของ QReC ปิดฝาให้สนิทแน่นหนาตลอดเวลา เก็บในห้องเก็บสารเคมีที่แห้งสนิท เย็น สะอาด และมีการระบายอากาศที่ดี (อุณหภูมิห้องปกติไม่เกิน 25 ถึง 30 องศาเซลเซียส) หลีกเลี่ยงแสงแดดส่องถึงโดยตรงและความชื้น อยู่ห่างจากสารออกซิไดซ์รุนแรง (เช่น สารประกอบเปอร์คลอเรต ด่างทับทิม กรดไนทริก) สารรีดิวซ์รุนแรง (จะฟอกสีสารละลายให้สูญเสียสีน้ำเงิน) และด่างแก่เข้มข้นเด็ดขาด
• ข้อควรปฏิบัติ: สวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ได้แก่ ถุงมือยางไนทริล แว่นตานิรภัยแบบครอบมิด หน้ากากป้องกันฝุ่นสารเคมี และเสื้อกาวน์ “ข้อควรระวังสำคัญ: ผงผลึกเมทิลีนบลูมีความสามารถในการติดสีสูงมาก ละอองเพียงเล็กน้อยเมื่อสัมผัสเหงื่อหรือละอองน้ำจะละลายกลายเป็นคราบสีน้ำเงินเข้มที่ล้างออกได้ยาก ควรตักชั่งด้วยความระมัดระวังบนถาดรองหรือกระดาษกันเปื้อน” ปิดฝาขวดให้แน่นสนิททันทีหลังการใช้งาน และห้ามเททิ้งสารละลายสีย้อมเข้มข้นลงท่อน้ำทิ้งโดยไม่ผ่านการดูดซับหรือบำบัด