โซเดียมไฮดรอกไซด์ หรือ โซดาไฟ
ข้อมูลทั่วไปและคุณภาพ
- ชื่อผลิตภัณฑ์: โซเดียมไฮดรอกไซด์ (Sodium hydroxide) หรือ โซดาไฟ (Caustic soda) ชนิดเม็ดไข่มุกเล็กจิ๋ว (Micropearls)
- แบรนด์/ยี่ห้อ: RCI LABSCAN (รหัสสินค้า: LA-AR1325-P1KG)
- เกรด: เกรดวิเคราะห์ (AR Grade) ความบริสุทธิ์สูงมากถึง 99 เปอร์เซ็นต์ขึ้นไป ผลิตและควบคุมสิ่งเจือปนอย่างเข้มงวดภายใต้มาตรฐานสากลของ RCI LABSCAN มีการจำกัดปริมาณสารปนเปื้อนกลุ่มโซเดียมคาร์บอเนต คลอไรด์ ซัลเฟต ฟอสเฟต และโลหะหนัก (เช่น เหล็ก นิกเกิล) ให้ต่ำเป็นพิเศษในระดับมาตรฐานห้องปฏิบัติการ ตัวสารมีลักษณะเป็นเม็ดกลมเล็กจิ๋วพิเศษ (Micropearls) ช่วยลดการเกิดฝุ่นเคมีฟุ้งกระจายขณะตักชั่ง เทแบ่งได้ไหลลื่นแม่นยำ ไม่จับตัวเป็นก้อนแข็งหนาเหมือนเกรดอุตสาหกรรมทั่วไป ละลายน้ำได้ง่ายและรวดเร็ว
- คุณลักษณะทางกายภาพ: ของแข็งสีขาว ไม่มีกลิ่น มีลักษณะเป็นเม็ดกลมไข่มุกขนาดเล็กจิ๋ว มีฤทธิ์กัดกร่อนผิวหนัง เนื้อเยื่อ และเนื้อแก้วอย่างรุนแรงเมื่อละลายน้ำ
- การละลายและการละลายน้ำ: ละลายในน้ำและแอลกอฮอล์ได้ดีเยี่ยม ข้อควรระวังวิกฤต: ปฏิกิริยาการละลายน้ำจะปล่อยความร้อนออกมามหาศาลจนน้ำเดือดและเกิดการกระเด็นได้ (Highly Exothermic reaction) ต้องเทสารละลายลงในน้ำอย่างระมัดระวัง ค่อยๆ กวนผสม และไม่เตรียมในภาชนะแก้วเนื้อบางเพื่อป้องกันแก้วแตกจากความร้อน
- การใช้งานในแล็บ: * ใช้เป็นสารตั้งต้นหลักในการเตรียมสารละลายเบสมาตรฐานความเข้มข้นต่างๆ (เช่น โซเดียมไฮดรอกไซด์ 0.1 นอร์มอล หรือ 1.0 โมลาร์) สำหรับใช้เป็นสารไทเทรตหลักในการวิเคราะห์หาปริมาณกรด (Acid-Base Titration)
- ใช้ในการปรับสภาพและควบคุมค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH adjustment / pH control) ในระบบสารละลาย บัฟเฟอร์ หรือตัวอย่างทดสอบที่ต้องการสภาพแวดล้อมที่เป็นด่าง
- ใช้เป็นรีเอเจนต์ในการตกตะกอนไอออนโลหะ (Metal precipitation) และปฏิกิริยาแยกสลับกลุ่มไขมัน (Saponification) ในแล็บวิเคราะห์และแล็บวิจัยเคมีอินทรีย์
- ใช้ในการเตรียมตัวอย่างสลายแร่และการทดสอบปฏิกิริยาเฉพาะทางในห้องปฏิบัติการควบคุมคุณภาพ
ความปลอดภัยและอันตราย (ระดับวิกฤตและข้อควรระวังสำคัญ)
- ระดับอันตราย: เป็นสารกัดกร่อนรุนแรงผิวหนังและเนื้อเยื่อ (Corrosive) สามารถกัดกร่อนทำลายผิวหนังลึกซึ้ง และทำลายดวงตาอย่างร้ายแรงจนอาจทำให้ตาบอดทันทีหากสัมผัสเด็ดขาด เป็นอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตในน้ำเนื่องจากเปลี่ยนค่า pH ของน้ำอย่างรุนแรง
- ผลกระทบต่อสุขภาพ: หากสัมผัสผิวหนังจะทำให้เกิดการแสบร้อนอย่างรุนแรงทันที ผิวหนังจะรู้สึก “ลื่นคล้ายสบู่” เนื่องจากเบสเข้าสลายไขมันและโปรตีนของผิวหนังจนเกิดแผลไหม้จากสารเคมีลึก (Chemical burns) หากสารหรือฝุ่นเข้าตาจะกัดทำลายกระจกตาอย่างรวดเร็วทำให้ตาบอดได้ การสูดดมฝุ่นหรือละอองเบสจะกัดกร่อนทางเดินหายใจส่วนบน ทำให้ไออย่างรุนแรง เจ็บคอ และหายใจติดขัด หากกลืนกินจะกัดกร่อนทำลายปาก คอหอย และกระเพาะอาหารทะลุเฉียบพลันถึงชีวิต
- การปฐมพยาบาล: หากสารเข้าตาหรือสัมผัสผิวหนัง ให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากไหลผ่านอย่างต่อเนื่องทันทีอย่างน้อย 15 นาที พร้อมถอดเสื้อผ้าที่เปื้อนสารออก และรีบนำส่งแพทย์ทันที
การเก็บรักษาและข้อควรระวัง
- การเก็บรักษา: เป็นสารกัดกร่อนรุนแรงและดูดความชื้นจากอากาศสูงมากขั้นสุด (Strong Corrosive & Highly Hygroscopic) เม็ดสารจะดูดซับไอน้ำและก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากอากาศอย่างรวดเร็วเมื่อเปิดขวด ทำให้เม็ดสารเยิ้มเหลวกลายเป็นน้ำด่างและเปลี่ยนสภาพเป็นโซเดียมคาร์บอเนตซึ่งลดความบริสุทธิ์ลง ต้องเก็บในภาชนะบรรจุกระปุกพลาสติกแท้ดั้งเดิมของ RCI LABSCAN ปิดฝาด้านในและฝานอกให้สนิทแน่นหนาทันทีหลังตักแบ่ง เก็บในตู้เก็บสารเคมีหรือตู้สารกัดกร่อนที่แห้ง สนิท เย็น และไม่มีความชื้น (อุณหภูมิห้องปกติไม่เกิน 30 องศาเซลเซียส) อยู่ห่างจากกรดแก่รุนแรง สารไวไฟ น้ำและความชื้น โลหะบางชนิด เช่น อลูมิเนียม สังกะสี และดีบุก (เนื่องจากเบสจะกัดกร่อนโลหะเหล่านี้แล้วปล่อยก๊าซไฮโดรเจนซึ่งเป็นก๊าซไวไฟระเบิดได้ออกมาทันที)
- ข้อควรปฏิบัติ: ต้องสวมอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ครบชุดอย่างเข้มงวดที่สุด ได้แก่ ถุงมือกันสารเคมีชนิดหนาพิเศษทนด่างแก่ แว่นตานิรภัยแบบครอบมิดชิด (Goggles) เสื้อกาวน์ทนเคมี และหน้ากากป้องกันฝุ่นเคมี ห้ามเปิดฝาทิ้งไว้ และห้ามใช้ช้อนตักสารที่ชื้นจุ่มลงในกระปุกเด็ดขาด
