โพแทสเซียมคาร์บอเนต 99 เปอร์เซ็นต์ หรือ เพิร์ลแอช หรือ โพแทช หรือ ไดโพแทสเซียมคาร์บอเนต หรือ เกลือทาร์ทาร์
ข้อมูลทั่วไปและคุณภาพ
- ชื่อผลิตภัณฑ์: โพแทสเซียมคาร์บอเนต 99 เปอร์เซ็นต์ (Potassium carbonate 99%) หรือ เพิร์ลแอช (Pearl ash) หรือ โพแทช หรือ ไดโพแทสเซียมคาร์บอเนต หรือ เกลือทาร์ทาร์
- แบรนด์/ยี่ห้อ: QReC (รหัสสินค้า: QR-P5048-1-1000)
- เกรด: เกรดวิเคราะห์ (AR Grade / Analytical Reagent Grade) ความบริสุทธิ์ของเนื้อสารสูงไม่ต่ำกว่า 99.0 เปอร์เซ็นต์ ผลิตและควบคุมกระบวนการทำให้แห้งและตกผลึกอย่างเข้มงวดภายใต้ข้อกำหนดสากลของ QReC มีการควบคุมปริมาณการสูญเสียน้ำหนักจากการเผา (Loss on ignition) ให้อยู่ในเกณฑ์ต่ำมาก มีการจำกัดปริมาณสิ่งเจือปนประเภทคลอไรด์ ซัลเฟต ฟอสเฟต สารประกอบซิลิเกต สารที่ไม่ละลายในน้ำ และโลหะหนัก (เช่น เหล็ก ตะกั่ว ทองแดง สารหนู สังกะสี แคลเซียม แมกนีเซียม โซเดียม) ให้อยู่ในระดับต่ำมากระดับส่วนในล้านส่วน (ppm) ผงผลึกมีความละเอียด แห้ง สม่ำเสมอ ละลายน้ำได้ใสกระจ่างสมบูรณ์โดยไม่ทิ้งตะกอนขุ่น บรรจุในขวดพลาสติกทนสารเคมีหนาพิเศษพร้อมฝาปิดผนึกแน่นสนิทเพื่อป้องกันความชื้นในบรรยากาศ
- คุณลักษณะทางกายภาพ: ผงผลึกสีขาวละเอียด หรือเม็ดแกรนูลสีขาว ไม่มีกลิ่น มีรสเค็มด่างเฉพาะตัว มีคุณสมบัติดูดความชื้นจากอากาศได้อย่างรวดเร็วมากจนเยิ้มเหลว (Deliquescent) ไม่ติดไฟ ไม่กัดกร่อนแก้วในสภาวะแห้ง สารละลายในน้ำมีสภาพเป็นด่างแก่ (ค่าความเป็นกรด-ด่างประมาณ 11.5 ถึง 12.0 สำหรับสารละลายความเข้มข้น 10 เปอร์เซ็นต์ที่อุณหภูมิห้อง) และมีฤทธิ์ระคายเคืองต่อผิวหนังและดวงตาอย่างรุนแร
- การละลาย: ละลายในน้ำได้ดีเยี่ยมมาก (ประมาณ 110 ถึง 112 กรัม ต่อน้ำ 100 มิลลิลิตร ที่อุณหภูมิ 20 องศาเซลเซียส และ การละลายน้ำจะคายความร้อนออกมาอย่างชัดเจน ละลายได้มากกว่า 150 กรัมในน้ำเดือด) ละลายได้ดีในกลีเซอรอล แต่ไม่ละลายในเอทานอล เมทานอล และอีเทอร์
- การใช้งานในแล็บ: * ใช้เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาเบสอ่อนถึงปานกลาง (Mild inorganic base) ในงานสังเคราะห์เคมีอินทรีย์ เช่น ปฏิกิริยาการเติมนิวคลีโอไฟล์ ปฏิกิริยาอัลคิเลชัน (Alkylation) ปฏิกิริยาอะซิเลชัน (Acylation) และปฏิกิริยาการจับคู่ควบคู่ (Cross-coupling reactions เช่น Suzuki-Miyaura cross-coupling)
- ใช้เป็นสารดึงน้ำและสารดูดความชื้น (Drying agent) สำหรับทำให้ตัวทำละลายอินทรีย์ แอลกอฮอล์ เอสเทอร์ คีโตน และสารประกอบอินทรีย์แห้งสนิทโดยไม่ทำปฏิกิริยากับสารอินทรีย์ที่มีสภาพเป็นกลางหรือด่าง
- ใช้ในการเตรียมสารละลายคาร์บอเนต-ไบคาร์บอเนตบัฟเฟอร์ (Carbonate-bicarbonate buffer) เพื่อควบคุมค่าความเป็นกรด-ด่างในช่วงด่างสูง (pH 9.2 ถึง 10.8) ในงานชีวเคมีและเคมีวิเคราะห์
- ใช้เป็นสารช่วยหลอม (Flux) ร่วมกับโซเดียมคาร์บอเนตในการหลอมสลายตัวอย่างแร่ หิน ซิลิเกต และตัวอย่างทางธรณีวิทยาที่ละลายยากสำหรับการวิเคราะห์ทางเคมี
- ใช้เป็นสารปรับปรุงค่าความเป็นกรด-ด่าง สารสะเทินกรด และสารตั้งต้นในการเตรียมเกลือโพแทสเซียมความบริสุทธิ์สูงในห้องปฏิบัติการ
ความปลอดภัยและอันตราย (ข้อควรระวังสำคัญ)
- ระดับอันตราย: เป็นอันตรายหากกลืนกิน (Harmful if swallowed) ก่อให้เกิดการระคายเคืองต่อดวงตาอย่างรุนแรง (Causes serious eye irritation) ก่อให้เกิดการระคายเคืองต่อผิวหนัง (Causes skin irritation) และ อาจระคายเคืองต่อระบบทางเดินหายใจ (May cause respiratory irritation
- ผลกระทบต่อสุขภาพ: สารละลายในน้ำมีสภาพเป็นด่างแก่ หากผงสาร ละออง หรือสารละลายเข้าตาจะกัดระคายเคืองเยื่อบุตาและกระจกตาอย่างรุนแรง ทำให้แสบตา ปวดตา ตาแดง เยื่อบุตาบวม น้ำตาไหล และอาจทำให้กระจกตาขุ่นมัว การสัมผัสผิวหนังโดยตรงจะทำให้เกิดการระคายเคือง แสบร้อน ผิวหนังแห้งแตก ผื่นแดง และอาจเกิดแผลไหม้จากด่างหากสัมผัสเป็นเวลานาน การสูดดมฝุ่นละอองสารจะกัดระคายเคืองเยื่อบุทางเดินหายใจ แสบโพรงจมูก แสบคอ ไอ จาม แน่นหน้าอก และหายใจลำบาก หากกลืนกินสารเข้าไปจะกัดระคายเคืองทางเดินอาหารอย่างรุนแรง ทำให้แสบร้อนในปาก ลำคอ และหลอดอาหาร ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน และท้องร่วง
- การปฐมพยาบาล: หากสารเข้าตาให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากไหลผ่านทันทีอย่างน้อย 15 นาที พร้อมเปิดเปลือกตาและถอดคอนแทกต์เลนส์ออกทันที หากสัมผัสผิวหนังให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดและสบู่ทันที หากสูดดมฝุ่นสารให้ย้ายผู้ป่วยไปที่พื้นที่อากาศบริสุทธิ์ทันที หากกลืนกินเข้าไป ห้ามทำให้อาเจียนเด็ดขาด ให้บ้วนปากด้วยน้ำสะอาด ดื่มน้ำสะอาดตามปริมาณมาก และรีบนำส่งแพทย์ทันที
การเก็บรักษาและข้อควรระวัง
- การเก็บรักษา: เป็นสารดูดความชื้นในอากาศจนเยิ้มเหลว (Highly Deliquescent Solid) หากสัมผัสอากาศ ตัวสารจะดูดซับทั้งไอน้ำและก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์อย่างรวดเร็วเพื่อเปลี่ยนรูปเป็นโพแทสเซียมไบคาร์บอเนต ทำให้สูญเสียความบริสุทธิ์ ต้องเก็บในภาชนะบรรจุเดิมของ QReC ปิดฝาให้สนิทแน่นหนาตลอดเวลา เก็บในห้องเก็บสารเคมีที่แห้งสนิท เย็น สะอาด และมีการระบายอากาศที่ดี (อุณหภูมิห้องปกติไม่เกิน 25 ถึง 30 องศาเซลเซียส) หลีกเลี่ยงความชื้นสูงและแสงแดดส่องถึงโดยตรง อยู่ห่างจากกรดแก่จัด (จะเกิดปฏิกิริยาสะเทินคายความร้อนรุนแรงและเกิดฟองก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ฟู่พุ่งขึ้นอย่างรวดเร็ว) สารออกซิไดซ์รุนแรง สารประกอบคลอรีน และโลหะผสมบางชนิดเด็ดขาด
- ข้อควรปฏิบัติ: สวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ได้แก่ ถุงมือยางไนทริล แว่นตานิรภัยแบบครอบมิด หน้ากากป้องกันฝุ่นละอองสารเคมี และเสื้อกาวน์ ปิดฝาขวดให้แน่นสนิททันทีหลังการตักแบ่งสาร และหลีกเลี่ยงการทำให้เกิดฝุ่นฟุ้งกระจายขณะตักชั่ง
