โพแทสเซียมเฟอร์ริไซยาไนด์ หรือ โพแทสเซียมเฮกซะไซยาโนเฟอร์เรต (III) หรือ เกลือพรัสเซียนแดง

ข้อมูลทั่วไปและคุณภาพ

• ชื่อผลิตภัณฑ์: โพแทสเซียมเฟอร์ริไซยาไนด์ (Potassium ferricyanide) หรือ โพแทสเซียมเฮกซะไซยาโนเฟอร์เรต (III) หรือ เกลือพรัสเซียนแดง (Red prussiate of potash)
• แบรนด์/ยี่ห้อ: QReC (รหัสสินค้า: QR-P5125-1-0500)
• เกรด: เกรดวิเคราะห์ (AR Grade / Analytical Reagent Grade) ความบริสุทธิ์ของเนื้อสารสูงไม่ต่ำกว่า 99 เปอร์เซ็นต์ ผลิตและควบคุมมาตรฐานการตกผลึกอย่างเข้มงวดภายใต้ข้อกำหนดสากลของ QReC มีการจำกัดปริมาณสิ่งเจือปนประเภทคลอไรด์ ซัลเฟต เฟอร์โรไซยาไนด์ (Iron II complex) สารที่ไม่ละลายในน้ำ และโลหะหนักแปลกปลอม (เช่น ตะกั่ว ทองแดง แคดเมียม สังกะสี) ให้อยู่ในระดับต่ำมากระดับส่วนในล้านส่วน (ppm) ผลึกมีความแห้งสม่ำเสมอ ละลายน้ำได้ใสบริสุทธิ์ ให้สารละลายสีเหลืองอมส้มหรือสีส้มทับทิมโดยไม่มีตะกอนแขวนลอย บรรจุในขวดพลาสติกทนสารเคมีหนาพิเศษเพื่อป้องกันความชื้นและแสง
• คุณลักษณะทางกายภาพ: ผลึกของแข็งทรงแท่งสีแดงทับทิม สีแดงสด หรือสีส้มแดงเข้ม ไม่มีกลิ่น เสถียรในอากาศแห้ง สารละลายในน้ำให้สีเหลืองอมเขียวไปจนถึงสีส้ม สารละลายจะค่อยๆ สลายตัวช้าๆ เมื่อโดนแสงแดดโดยตรง ไม่ติดไฟด้วยตัวเอง
• การละลาย: ละลายในน้ำได้ดีมาก (ประมาณ 33 กรัม ต่อน้ำ 100 มิลลิลิตร ที่อุณหภูมิห้อง และละลายได้เพิ่มขึ้นเป็นเกือบ 70 กรัมในน้ำร้อน) ละลายได้เล็กน้อยในแอลกอฮอล์ (เอทานอล) แต่ไม่ละลายในอีเทอร์
• การใช้งานในแล็บ: * ใช้เป็นรีเอเจนต์เชิงวิเคราะห์เฉพาะเจาะจงในการทดสอบเชิงคุณภาพเพื่อตรวจหาไอออนของเหล็กสอง (Ferrous iron: Iron II) โดยจะทำปฏิกิริยาเกิดเป็นตะกอนสีน้ำเงินเข้มเข้มข้นที่เรียกว่า เทิร์นบูลส์บลู (Turnbull blue) ซึ่งเป็นวิธีมาตรฐานในการตรวจวัดการกัดกร่อนของเหล็กและสนิม
  • ใช้เป็นสารมาตรฐานรีดอกซ์และสารตรวจวัด (Electrochemical redox probe) ที่สำคัญยิ่งยวดในการศึกษาพฤติกรรมทางเคมีไฟฟ้าด้วยวิธีไซคลิกโวลแทมเมทรี (Cyclic Voltammetry: CV) และเคมีไฟฟ้าเซนเซอร์ชีวภาพ
  • ใช้เป็นสารออกซิไดซ์แบบอ่อนในปฏิกิริยาสังเคราะห์เคมีอินทรีย์ เช่น การออกซิไดซ์ฟีนอล การเชื่อมพันธะคู่ และปฏิกิริยาเคมีเรืองแสงของลูมินอล (Luminol chemiluminescence reaction) ร่วมกับไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์
  • ใช้เป็นส่วนผสมในกระบวนการล้างชิ้นเนื้อและรีเอเจนต์ในการย้อมสีทางมิญชวิทยา เช่น การทดสอบการสะสมของแคลเซียมและเม็ดสีในเนื้อเยื่อ
  • ใช้ในงานด้านภาพถ่ายโบราณ (Cyanotype process) และการกัดลวดลายบนแผ่นพิมพ์โลหะ

ความปลอดภัยและอันตราย (ข้อควรระวังสำคัญและอันตรายวิกฤตเมื่อสัมผัสกรด)

• ระดับอันตราย: ในสภาวะปกติสารนี้มีความเป็นพิษต่ำกว่าเกลือไซยาไนด์ทั่วไปมาก เนื่องจากหมู่อะตอมไซยาไนด์ถูกยึดเหนี่ยวแน่นหนากับอะตอมเหล็ก แต่ อันตรายวิกฤตสูงสุดคือ: การสัมผัสกับกรดแก่จะปลดปล่อยก๊าซไฮโดรเจนไซยาไนด์ (Hydrogen cyanide gas) ซึ่งเป็นก๊าซพิษร้ายแรงถึงชีวิตออกมาทันที (Contact with acids liberates very toxic gas) อาจก่อให้เกิดการระคายเคืองต่อดวงตา ผิวหนัง ทางเดินหายใจ และ เป็นอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตในน้ำโดยมีผลกระทบระยะยาว
• ผลกระทบต่อสุขภาพ: หากฝุ่นสารเข้าตาจะทำให้แสบตา เคืองตา ตาแดง และน้ำตาไหล การสัมผัสผิวหนังโดยตรงเป็นเวลานานอาจทำให้เกิดการระคายเคืองหรือผื่นแดง การสูดดมฝุ่นละอองสารอาจทำให้จาม ไอ หรือระคายเคืองโพรงจมูก การกลืนกินสารเข้าไปในปริมาณมากอาจทำให้คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง และไม่สบายระบบทางเดินอาหาร แต่หากสารนี้ไปสัมผัสกับกรดแก่ในระบบทางเดินอาหารหรือในพื้นที่ทำงาน จะเกิดก๊าซไฮโดรเจนไซยาไนด์ซึ่งจะยับยั้งการใช้ออกซิเจนของเซลล์ ทำให้หมดสติ ชัก และเสียชีวิตได้อย่างรวดเร็ว
• การปฐมพยาบาล: หากสารเข้าตาหรือสัมผัสผิวหนัง ให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากไหลผ่านทันทีอย่างน้อย 15 นาที พร้อมถอดเสื้อผ้าที่เปื้อนสารออก หากสูดดมฝุ่นสารให้ย้ายผู้ป่วยไปที่พื้นที่อากาศบริสุทธิ์ หากกลืนกินเข้าไปให้บ้วนปากด้วยน้ำ ดื่มน้ำตาม และรีบนำส่งแพทย์ทันที หากเกิดการสูดดมก๊าซที่เกิดจากสารนี้สัมผัสกับกรด ให้รีบย้ายผู้ป่วยออกมารับออกซิเจนบริสุทธิ์ทันทีและเรียกรถพยาบาลฉุกเฉินด่วนที่สุด

การเก็บรักษาและข้อควรระวัง

• การเก็บรักษา: เป็นสารเชิงซ้อนไซยาไนด์และไวต่อแสง (Cyanide Complex & Light-Sensitive) สารละลายจะค่อยๆ สลายตัวเมื่อโดนแสงแดด และเกิดก๊าซพิษเมื่อเจอกรด ต้องเก็บในภาชนะบรรจุเดิมของ QReC ปิดฝาให้สนิทแน่นหนาตลอดเวลา เก็บในตู้เก็บสารเคมีที่แห้ง เย็น จัดตั้งในที่มืด และมีการระบายอากาศที่ดี (อุณหภูมิห้องปกติไม่เกิน 25 ถึง 30 องศาเซลเซียส) ต้องแยกเก็บเด็ดขาดและอยู่ห่างจากกรดแก่ทุกชนิด (เช่น กรดไฮโดรคลอริก กรดซัลฟิวริก กรดไนตริก) สารออกซิไดซ์รุนแรง และสารรีดิวซ
• ข้อควรปฏิบัติ: สวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ได้แก่ ถุงมือยาง แว่นตานิรภัย และเสื้อกาวน์ “ข้อควรระวังเพื่อความปลอดภัยสูงสุด: ห้ามผสมหรือนำสารนี้เข้าใกล้สารละลายกรดเข้มข้นโดยไม่มีระบบระบายอากาศหรือการควบคุมพิเศษเด็ดขาด” แนะนำให้เตรียมสารละลายใหม่ก่อนใช้งานเนื่องจากสารละลายในน้ำไวต่อแสงแดด และห้ามทิ้งสารละลายเข้มข้นลงท่อระบายน้ำทิ้ง