โพแทสเซียมเฟอร์โรไซยาไนด์ 99 เปอร์เซ็นต์ หรือ โพแทสเซียมเฮกซะไซยาโนเฟอร์เรต (II) ไตรไฮเดรต หรือ เยลโลว์พรัสซิเอตออฟโพแทช หรือ เตตระโพแทสเซียมเฮกซะไซยาโนเฟอร์เรต ไตรไฮเดรต
ข้อมูลทั่วไปและคุณภาพ
- ชื่อผลิตภัณฑ์: โพแทสเซียมเฟอร์โรไซยาไนด์ 99 เปอร์เซ็นต์ (Potassium ferrocyanide 99%) หรือ โพแทสเซียมเฮกซะไซยาโนเฟอร์เรต (II) ไตรไฮเดรต หรือ เยลโลว์พรัสซิเอตออฟโพแทช หรือ เตตระโพแทสเซียมเฮกซะไซยาโนเฟอร์เรต ไตรไฮเดรต
- แบรนด์/ยี่ห้อ: QReC (รหัสสินค้า: QR-P5117-1-0500)
- เกรด: เกรดวิเคราะห์ (AR Grade / Analytical Reagent Grade) ความบริสุทธิ์ของเนื้อสารสูงไม่ต่ำกว่า 99.0 เปอร์เซ็นต์ ผลิตและควบคุมกระบวนการตกผลึกอย่างเข้มงวดภายใต้ข้อกำหนดสากลของ QReC มีการควบคุมสัดส่วนโมเลกุลน้ำผลึกสามโมเลกุลอย่างแม่นยำ มีการควบคุมปริมาณสารที่ไม่ละลายในน้ำให้อยู่ในเกณฑ์ต่ำมากเป็นพิเศษไม่เกิน 0.005 เปอร์เซ็นต์ จำกัดสิ่งเจือปนประเภทคลอไรด์ ซัลเฟต สารประกอบแอมโมเนียม โพแทสเซียมเฟอร์ริไซยาไนด์ และโลหะหนัก (เช่น ตะกั่ว ทองแดง สารหนู สังกะสี แคลเซียม แมกนีเซียม โซเดียม) ให้อยู่ในระดับต่ำมากระดับส่วนในล้านส่วน (ppm) ผลึกมีความแห้งสนิท สม่ำเสมอ ละลายน้ำได้ใสบริสุทธิ์ ให้สารละลายสีเหลืองมะนาวใสโดยไม่ทิ้งกากตะกอน บรรจุในขวดพลาสติกทนสารเคมีหนาพิเศษพร้อมฝาปิดผนึกแน่นหนาเพื่อรักษาเสถียรภาพของผลึกสาร
- คุณลักษณะทางกายภาพ: ผลึกของแข็งหรือผงผลึกสีเหลืองมะนาวสดใส (Lemon yellow) ไม่มีกลิ่น มีความคงตัวดีในอากาศปกติ แต่สามารถสูญเสียน้ำผลึกบางส่วนอย่างช้าๆ หากอยู่ในอากาศแห้งจัดที่อุณหภูมิสูงกว่า 60 องศาเซลเซียส ไม่ติดไฟ สารละลายในน้ำมีสภาพเป็นกลางถึงด่างอ่อนมาก (ค่าความเป็นกรด-ด่างประมาณ 7.0 ถึง 8.5 ที่อุณหภูมิห้อง)
- การละลาย: ละลายในน้ำได้ดีมาก (ประมาณ 28 ถึง 30 กรัม ต่อน้ำ 100 มิลลิลิตร ที่อุณหภูมิ 20 องศาเซลเซียส และ ละลายได้เพิ่มขึ้นอย่างมากในน้ำร้อน สามารถละลายได้มากกว่า 90 กรัมในน้ำเดือด) แต่ไม่ละลายในเอทานอล เมทานอล และอีเทอร์
- การใช้งานในแล็บ: * ใช้เป็นรีเอเจนต์จำเพาะมาตรฐานในการตรวจจับไอออนเหล็กสาม (Fe3+) ในงานเคมีวิเคราะห์เชิงคุณภาพ โดยจะทำปฏิกิริยาเกิดเป็นสารประกอบเชิงซ้อนตะกอนสีน้ำเงินเข้มจัดของ “พรัสเซียนบลู” (Prussian blue) อย่างคมชัดและรวดเร็ว
- ใช้เป็นสารตั้งต้นในการเตรียมสารละลายคาราซ 1 (Carrez solution I: โพแทสเซียมเฟอร์โรไซยาไนด์ ผสมร่วมกับ คาราซ 2 ซิงค์แอซีเตต) ซึ่งเป็นสารตกตะกอนขจัดโปรตีน ไขมัน และสารแขวนลอยมาตรฐานสากลในการเตรียมตัวอย่างอาหาร เครื่องดื่ม และนม สำหรับการวิเคราะห์หาน้ำตาล วิตามิน และสารอาหารด้วยวิธีโครมาโทกราฟี (HPLC)
- ใช้เป็นสารคู่รีดอกซ์มาตรฐาน (Redox couple: Ferrocyanide / Ferricyanide) ในงานเคมีไฟฟ้า (Electrochemistry) สำหรับการศึกษาจลนศาสตร์ของขั้วไฟฟ้า การปรับเทียบเซนเซอร์ไฟฟ้าเคมี และการวัดประสิทธิภาพของเซลล์ไฟฟ้าเคมี
- ใช้เป็นรีเอเจนต์ในการตกตะกอนและวิเคราะห์หาปริมาณโลหะทรานซิชัน เช่น สังกะสี ทองแดง นิกเกิล และโคบอลต์ ในงานเคมีวิเคราะห์เชิงปริมาณ
- ใช้ในการวิจัยการตกแต่งสีและเม็ดสี (Pigment synthesis) และการชุบเคลือบผิวโลหะ
ความปลอดภัยและอันตราย (ข้อควรระวังสำคัญและระดับวิกฤต)
- ระดับอันตราย: ตามระบบ GHS ในสภาวะปกติสารนี้มีความเป็นพิษต่ำมากเนื่องจากไซยาไนด์ถูกล็อกแน่นในโครงสร้างเชิงซ้อน แต่ “อันตรายระดับวิกฤตสูงสุด: เมื่อสัมผัสกับกรดแก่จัด จะเกิดปฏิกิริยาสลายตัวปลดปล่อยก๊าซไฮโดรเจนไซยาไนด์ (Hydrogen cyanide) ซึ่งเป็นก๊าซพิษร้ายแรงถึงชีวิตทันที (Contact with acids liberates very toxic gas)” และ เป็นพิษต่อสิ่งมีชีวิตในน้ำโดยมีผลกระทบระยะยาว (Harmful to aquatic life with long lasting effects)
- ผลกระทบต่อสุขภาพ: หากฝุ่นสารเข้าตาอาจทำให้รู้สึกเคืองตา แสบตา ตาแดง หรือน้ำตาไหล การสัมผัสผิวหนังโดยตรงไม่ก่อให้เกิดอันตรายรุนแรง แต่อาจทำให้ผิวแห้งหรือระคายเคืองเล็กน้อย การสูดดมฝุ่นละอองสารอาจทำให้จาม ไอ หรือระคายเคืองเยื่อบุทางเดินหายใจ การกลืนกินในปริมาณมากอาจทำให้ปวดท้อง คลื่นไส้ หรือท้องร่วง (ตัวสารโพแทสเซียมเฟอร์โรไซยาไนด์เองไม่มีฤทธิ์เป็นพิษเหมือนเกลือไซยาไนด์อิสระ) แต่ หากสัมผัสกับกรดในกระเพาะอาหารในปริมาณมากเกินไป หรือหากสูดดมก๊าซไซยาไนด์ที่เกิดขึ้นจากการผสมกับกรด จะทำให้เกิดภาวะขาดออกซิเจนในระดับเซลล์เฉียบพลัน หายใจไม่ออก ชัก หมดสติ และเสียชีวิตได้อย่างรวดเร็ว
- การปฐมพยาบาล: หากสารเข้าตาให้ล้างออกด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากไหลผ่านอย่างน้อย 15 นาที หากสัมผัสผิวหนังให้ล้างด้วยน้ำสะอาดและสบู่ หากสูดดมฝุ่นสารให้ย้ายไปพื้นที่อากาศบริสุทธิ์ หากสูดดมไอระเหยหรือก๊าซที่เกิดจากการผสมกับกรด ให้รีบอพยพออกจากพื้นที่ทันที ให้ออกซิเจน และรีบนำส่งแพทย์ฉุกเฉินโดยด่วนที่สุด หากกลืนกินสารเข้าไปให้บ้วนปากด้วยน้ำ ดื่มน้ำตาม และรีบพบแพทย์
การเก็บรักษาและข้อควรระวัง
- การเก็บรักษา: เป็นสารประกอบเชิงซ้อนที่ห้ามสัมผัสกรดเด็ดขาด (Acid-Incompatible Complex Salt) ต้องเก็บในภาชนะบรรจุเดิมของ QReC ปิดฝาให้สนิทแน่นหนาตลอดเวลา เก็บในห้องเก็บสารเคมีที่แห้ง สะอาด เย็น และมีการระบายอากาศที่ดี (อุณหภูมิห้องปกติไม่เกิน 25 ถึง 30 องศาเซลเซียส) หลีกเลี่ยงความร้อนสูง แสงแดดจัด และความชื้น “ข้อห้ามเด็ดขาดสูงสุด: ต้องเก็บแยกให้ห่างจากกรดแก่ทุกชนิด (เช่น กรดไฮโดรคลอริก กรดซัลฟิวริก กรดไนตริก) อย่างเด็ดขาด เพราะการผสมกับกรดจะปล่อยก๊าซไซยาไนด์ที่เป็นพิษถึงชีวิตทันที” อยู่ห่างจากสารออกซิไดซ์รุนแรง
- ข้อควรปฏิบัติ: สวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ทั่วไป ได้แก่ ถุงมือยาง แว่นตานิรภัย และเสื้อกาวน์ “ข้อควรระวังสำคัญ: ห้ามผสมหรือใช้งานโพแทสเซียมเฟอร์โรไซยาไนด์ร่วมกับสารละลายที่มีสภาพเป็นกรดจัดโดยไม่มีระบบระบายอากาศหรือตู้ดูดควัน (Fume hood)” และห้ามทิ้งสารละลายเข้มข้นลงท่อน้ำทิ้งโดยตรง
