โพแทสเซียมโมโนไอโอไดด์ หรือ กรดไฮโดรไอโอดิกโพแทสเซียมซอลต์ หรือ เกลือโพแทสเซียมของกรดไฮโดรไอโอดิก

ข้อมูลทั่วไปและคุณภาพ

• ชื่อผลิตภัณฑ์: โพแทสเซียมไอโอไดด์ 99.5 เปอร์เซ็นต์ (Potassium iodide 99.5%) หรือ โพแทสเซียมโมโนไอโอไดด์ หรือ กรดไฮโดรไอโอดิกโพแทสเซียมซอลต์ หรือ เกลือโพแทสเซียมของกรดไฮโดรไอโอดิก
• แบรนด์/ยี่ห้อ: QReC (รหัสสินค้า: QR-P5182-1-1000)
• เกรด: เกรดวิเคราะห์ความบริสุทธิ์สูง (AR Grade / Analytical Reagent Grade) ความบริสุทธิ์ของเนื้อสารสูงไม่ต่ำกว่า 99.5 เปอร์เซ็นต์ ผลิตและควบคุมกระบวนการตกผลึกอย่างประณีตภายใต้มาตรฐานสากลของ QReC ปราศจากสารป้องกันการจับตัวเป็นก้อน มีการควบคุมปริมาณการสูญเสียน้ำหนักจากการอบแห้ง (Loss on drying) ไม่เกิน 0.2 เปอร์เซ็นต์ ควบคุมปริมาณสารที่ไม่ละลายในน้ำไม่เกิน 0.005 เปอร์เซ็นต์ จำกัดสิ่งเจือปนประเภทไอโอเดต (Iodate) คลอไรด์ โบรไมด์ ซัลเฟต ฟอสเฟต สารประกอบไนโตรเจน แมกนีเซียม แคลเซียม และโซเดียมให้อยู่ในเกณฑ์ต่ำมากเป็นพิเศษ จำกัดปริมาณโลหะหนัก (เช่น เหล็ก ตะกั่ว ทองแดง สังกะสี สารหนู แบเรียม) ให้อยู่ในระดับต่ำมากระดับส่วนในล้านส่วน (ppm) ผลึกมีความแห้งสนิท สม่ำเสมอ ละลายน้ำได้ใสกระจ่างสมบูรณ์ ไร้สี ไร้ตะกอน บรรจุในขวดพลาสติกทึบแสงทนสารเคมีหนาพิเศษขนาด 1 กิโลกรัม พร้อมฝาปิดผนึกแน่นสนิทสองชั้นเพื่อป้องกันแสงแดดและอากาศ
• คุณลักษณะทางกายภาพ: ผลึกของแข็งใสไม่มีสี ทรงลูกบาศก์ หรือผงผลึกสีขาวละเอียด ไม่มีกลิ่น มีรสเค็มขมฝาดเฉพาะตัว มีความคงตัวในอากาศแห้งสนิท แต่ไวต่อแสงแดด ความร้อน และอากาศชื้น โดยไอออนไอโอไดด์จะถูกออกซิไดซ์อย่างช้าๆ ด้วยออกซิเจนในอากาศกลายเป็นไอโอดีนอิสระ ทำให้ผลึกเปลี่ยนเป็นสีเหลืองอ่อนจางๆ ถึงสีน้ำตาลอมเหลือง ไม่ติดไฟ สารละลายในน้ำมีสภาพเป็นกลางถึงด่างอ่อนจางๆ (ค่าความเป็นกรด-ด่างประมาณ 6.0 ถึง 9.0 สำหรับสารละลายความเข้มข้น 5 เปอร์เซ็นต์ที่อุณหภูมิห้อง)
• การละลาย: ละลายในน้ำได้ดีเยี่ยมและรวดเร็วมาก (ประมาณ 140 ถึง 144 กรัม ต่อน้ำ 100 มิลลิลิตร ที่อุณหภูมิ 20 องศาเซลเซียส และละลายได้มากกว่า 200 กรัมในน้ำเดือด โดยการละลายน้ำเป็นกระบวนการดูดความร้อน ทำให้อุณหภูมิของสารละลายลดลงอย่างชัดเจน) ละลายได้ดีมากในกลีเซอรอล ละลายได้ดีในเอทานอลและเมทานอล แต่ละลายได้น้อยมากในอีเทอร์
• การใช้งานในแล็บ:
  • ใช้เป็นสารทำปฏิกิริยาหลักร่วมกับไอโอดีนในการเตรียมสารละลายลูโกล (Lugol’s solution) และสารละลายมาตรฐานไอโอดีน โดยโพแทสเซียมไอโอไดด์จะช่วยเพิ่มการละลายของไอโอดีนในน้ำผ่านการสร้างสารประกอบเชิงซ้อนไตรไอโอไดด์ไอออน สำหรับการทดสอบแป้ง การย้อมสีแบคทีเรียตามวิธีของแกรม (Gram stain) และการไทเทรตทางไอโอดีเมตรี
  • ใช้เป็นสารรีดิวซ์และแหล่งไอโอไดด์ไอออนในงานไทเทรตทางไอโอโดเมตรี (Iodometric titration) เพื่อตรวจวัดหาปริมาณสารออกซิไดซ์ เช่น ทองแดง ไฮโปคลอไรต์ ไฮโดรเจนเพอร์ออกไซด์ โอโซน และออกซิเจนละลายน้ำตามวิธีวิงก์เลอร์ (Winkler method)
  • ใช้เป็นแหล่งธาตุอาหารไอโอดีนบริสุทธิ์สูงในสูตรอาหารเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช (เช่น Murashige and Skoog / MS medium) และอาหารเพาะเลี้ยงเซลล์ทางชีวภาพ
  • ใช้เปนสารตรวจจับคลอรีนอิสระและโอโซนในงานตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำและสิ่งแวดล้อม
  • ใช้ในงานสังเคราะห์เคมีอินทรีย์สำหรับปฏิกิริยาการแทนที่ด้วยหมู่ไอโอดีน (เช่น ปฏิกิริยาฟิงเคิลสไตน์ / Finkelstein reaction) เพื่อเปลี่ยนแอลคิลคลอไรด์หรือโบรไมด์ให้เป็นแอลคิลไอโอไดด์

ความปลอดภัยและอันตราย (ข้อควรระวังสำคัญ)

• ระดับอันตราย: ทำลายอวัยวะ (ต่อมไทรอยด์) จากการสัมผัสเป็นเวลานานหรือซ้ำๆ (Causes damage to organs / Thyroid gland through prolonged or repeated exposure – STOT RE 1) ก่อให้เกิดการระคายเคืองต่อผิวหนังและดวงตา
• ผลกระทบต่อสุขภาพ: หากฝุ่นสารหรือสารละลายเข้าตาจะทำให้แสบตา เคืองตา ตาแดง ปวดตา และน้ำตาไหล การสัมผัสผิวหนังโดยตรงอาจทำให้ผิวแห้ง ระคายเคือง หรือเกิดผื่นแดง การสูดดมฝุ่นละอองสารจะระคายเคืองเยื่อบุทางเดินหายใจ แสบจมูก แสบคอ ไอ และจาม อันตรายสะสมระดับวิกฤต: การได้รับสารโพแทสเซียมไอโอไดด์สะสมในระยะยาวจะรบกวนการทำงานของต่อมไทรอยด์โดยตรง ส่งผลให้เกิดภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานผิดปกติ (Hypothyroidism หรือ Hyperthyroidism) ต่อมไทรอยด์โต และอาจเกิดกลุ่มอาการไอโอไดด์เป็นพิษเรื้อรัง (Iodism) เช่น มีน้ำมูกไหล ตาแดง ปวดศีรษะ ผื่นผิวหนังอักเสบ และต่อมน้ำลายบวมโต หากกลืนกินสารเข้าไปในปริมาณมากเฉียบพลันจะระคายเคืองทางเดินอาหาร แสบร้อนในช่องปาก คอ กระเพาะอาหาร คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง และท้องร่วง
• การปฐมพยาบาล: หากสารเข้าตาให้รีบล้างออกด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากไหลผ่านทันทีอย่างน้อย 15 นาที พร้อมถอดคอนแทกต์เลนส์ออกทันทีและรีบพบแพทย์ หากสัมผัสผิวหนังให้ล้างด้วยน้ำสะอาดและสบู่ หากสูดดมฝุ่นสารให้ย้ายผู้ป่วยไปที่พื้นที่อากาศบริสุทธิ์ หากกลืนกินเข้าไปในปริมาณมากให้บ้วนปากด้วยน้ำสะอาด ดื่มน้ำตามปริมาณพอสมควร และรีบนำส่งแพทย์ทันที

การเก็บรักษาและข้อควรระวัง

• การเก็บรักษา: เป็นเกลือที่ไวต่อแสงแดด ความชื้น และอากาศ (Light, Moisture & Air-Sensitive Iodide Salt) การสัมผัสแสงและความชื้นจะทำให้สารเปลี่ยนเป็นสีเหลืองเนื่องจากการเกิดไอโอดีนอิสระ ต้องเก็บในภาชนะบรรจุเดิมของ QReC ปิดฝาให้สนิทแน่นหนาตลอดเวลา เก็บในห้องเก็บสารเคมีที่แห้งสนิท เย็น สะอาด และมีการระบายอากาศที่ดี ควบคุมอุณหภูมิห้องไม่เกิน 25 ถึง 30 องศาเซลเซียส หลีกเลี่ยงแสงแดดส่องถึงโดยตรงและความชื้น อยู่ห่างจากสารออกซิไดซ์รุนแรง (เช่น ไฮโดรเจนเพอร์ออกไซด์ ด่างทับทิม กรดไนทริก เกลือเปอร์คลอเรต) กรดแก่เข้มข้น (จะปลดปล่อยไอโอดีนและก๊าซไฮโดรเจนไอโอไดด์) เกลือเงิน และสารประกอบไดโซเนียมเด็ดขาด
• ข้อควรปฏิบัติ: สวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ทั่วไป ได้แก่ ถุงมือยาง แว่นตานิรภัย และเสื้อกาวน์ “ข้อแนะนำทางเทคนิค: สารละลายโพแทสเซียมไอโอไดด์ที่เตรียมใช้งานควรเก็บในขวดแก้วสีชาและเตรียมใหม่เมื่อเริ่มสังเกตเห็นสีเหลืองจางๆ เพื่อรักษาความแม่นยำในการไทเทรต” ปิดฝาขวดให้แน่นสนิททันทีหลังการตักใช้งาน และหลีกเลี่ยงการทำให้เกิดฝุ่นฟุ้งกระจายขณะตักชั่งสาร